Αρχική » Προπτυχιακές Σπουδές » Πρόγραμμα Σπουδών Ακαδημαϊκού Έτους 2019-2020 » Μαθήματα » Μαθήματα Νεοελληνικής Φιλολογίας

Μαθήματα Νεοελληνικής Φιλολογίας 2019-2020

ΦΦΝ01 Εισαγωγή στην επιστήμη της Νεοελληνικής Φιλολογίας (κοινό για όλες τις κατευθύνσεις) - Α΄ ΕΞΑΜΗΝΟ

Δημήτρης Αγγελάτος (Α-Λ) και (Μ-Ω)

Η παράδοση είναι οργανωμένη σε τρία Μέρη (Α’-Γ’), καθένα από τα οποία αποτελείται από ορισμένο αριθμό ενοτήτων. Στην παράδοση θα αναλυθούν συστηματικά οι έξι άξονες αναφοράς της επιστήμης της Νεοελληνικής Φιλολογίας (: ορολογία, αντικείμενο, μέθοδοι προσέγγισης, εργαλεία δουλειάς, έρευνα, διδασκαλία), όπως και οι τρεις θεμελιώδεις στόχοι επί του αντικειμένου της επιστήμης: η έκδοση, η ανάλυση και η ερμηνεία των κειμένων της νεοελληνικής λογοτεχνίας.

Το πρώτο Μέρος (Α’) αφορά στους βασικούς όρους που χρησιμοποιούνται στην επιστήμη της νεοελληνικής φιλολογίας, στο αντικείμενό της, αποτελούμενο από  τα κείμενα της νεοελληνικής λογοτεχνίας, και στις μεθόδους προσέγγισης του αντικειμένου αυτού. Το δεύτερο Μέρος  (Β’) επικεντρώνεται αφενός στην εξοικείωση με τα εργαλεία δουλειάς που διαθέτει η επιστήμη, για να επιτύχει τους τρεις θεμελιώδεις στόχους της, αφετέρου στο σωστό τρόπο χρήσης των εργαλείων αυτών στη φιλολογική έρευνα και στη διδασκαλία. Το τρίτο Μέρος (Γ’) συνδέεται με τον τρόπο οργάνωσης όλων των προηγούμενων και την εφαρμογή τους τόσο σε μελέτες επιστημονικού χαρακτήρα, που καλείται να εκπονήσει ο φιλόλογος, όσο και στη διδακτική προσέγγιση των κειμένων της νεοελληνικής λογοτεχνίας.

Η ακριβής ορολογία, η επάρκεια στις μεθόδους προσέγγισης, η εποπτεία της νεοελληνικής λογοτεχνίας και των συμφραζομένων της (ιστορικών, αισθητικών και ευρύτερα πολιτισμικών), η κατάκτηση της υποδομής ως προς τα εργαλεία δουλειάς και το δέοντα τρόπο χρήσης τους, η σωστή οργάνωση επιστημονικών εργασιών και διδακτικών προσεγγίσεων, σηματοδοτούν τις αρμόζουσες επιστημονικές προδιαγραφές νεοελληνιστών φιλολόγων, ικανών να ανταποκριθούν στις απαιτήσεις για έκδοση, ανάλυση και ερμηνεία των λογοτεχνικών κειμένων, τόσο στο πεδίο της έρευνας όσο και σ’ εκείνο της διδασκαλίας.

Με την επιστημονική έρευνα και τη διδασκαλία οι φιλόλογοι μαθαίνουν πως να αξιοποιούν τις μεθόδους προσέγγισης και τα εργαλεία δουλειάς της επιστήμης τους, κινούμενοι στον άξονα ακριβώς που ορίζεται από το αντικείμενο, δηλαδή από τη νεοελληνική λογοτεχνία. Μαθαίνουν ως εκ τούτου: πως να κάνουν εύλογες υποθέσεις εργασίας· πως να οριοθετούν σωστά το πεδίο που θα καλύψει η έρευνα και η διδασκαλία· πως να εντοπίζουν, να επεξεργάζονται και να "αποθηκεύουν" με κριτικό τρόπο την αρμόδια για κάθε ζήτημα βιβλιογραφία, βασισμένοι στην αυτοψία επ’ αυτών και στο σεβασμό του ερευνητικού μόχθου των προγενέστερων και σύγχρονων μελετητών· πως να σχεδιάζουν, τέλος, και να φέρουν σε πέρας την κάθε φορά προσέγγιση του αντικειμένου τους, εκπονώντας επιστημονικές εργασίες και διδάσκοντας στη δευτεροβάθμια και τριτοβάθμια εκπαίδευση.

Φροντιστηριακά μαθήματα:
Αικ. Γιωτοπούλου και Διον. Μαρούλης

ΦΦΝ04 Εποχές και συγγραφείς (12ος-18ος αι.) - Β΄ ΕΞΑΜΗΝΟ

Στέφανος Κακλαμάνης (Α-Λ) και (Μ-Ω)

Βιτσέντζος Κορνάρος, Ερωτόκριτος.

Το μάθημα στοχεύει στην αδρομερή παρουσίαση του κινήματος της Κρητικής Αναγέννησης στα ιστορικά και πολιτισμικά της συμφραζόμενα και στην αναλυτική εξέταση του Ερωτόκριτου, του κορυφαίου έργου της κρητικής και της νεοελληνικής λογοτεχνίας. Θα συζητηθούν τα σημαντικότερα φιλολογικά και ερμηνευτικά ζητήματα του έργου (ποιητής, πρότυπο και πηγές, λογοτεχνικό είδος, παράδοση, τύχες) και θα αναδειχθεί η εσωτερική οργάνωση και η πρωτοτυπία του στη διαχείριση των ανθρώπινων συναισθημάτων, στοιχεία που το κατέστησαν αγαπητό στη συλλογική μνήμη και θεμελιώδες στην έκφραση της νεοελληνικής ιδεολογίας. Αποβλέπει επίσης να φέρει σε επαφή τους φοιτητές με το αριστούργημα της κρητικής λογοτεχνίας της Αναγέννησης και να προσδιορίσει την αισθητική και ιδεολογική του ταυτότητα στο πλαίσιο της εποχής που το γέννησε. Η ποιητική τέχνη του Κορνάρου θα εξεταστεί μέσα από την ανάλυση εκτενών αποσπασμάτων από το έργο.

Φροντιστηριακά μαθήματα:
Αικ. Γιωτοπούλου και Διον. Μαρούλης

Προσοχή! Το ΦΦΝ04 αντικαθιστά το μάθημα με κωδικό ΦΦΝ02

Συνιστώμενη Βιβλιογραφία:

Βιτσέντζου Κορνάρου Ερωτόκριτος, Επιμέλεια Στυλιανός Αλεξίου, Αθήνα 1988 (και ανατυπώσεις).

Στέφανος Κακλαμάνης, Η κρητική ποίηση στα χρόνια της Αναγέννησης (14ος-17ος αι.), τ. Α´. Εισαγωγή, Αθήνα, ΜΙΕΤ, 2019. ΕΥΔΟΞΟΣ

ΦΦΝ05 Ρεύματα και συγγραφείς (19ος- 20ός αι.) - Β΄ ΕΞΑΜΗΝΟ

Χριστίνα Ντουνιά (Α-Λ) και (Μ-Ω)

Στη διάρκεια του εξαμήνου  θα εξεταστούν σημαντικά έργα της νεοελληνικής γραμματείας, κυρίως ως προς τον τρόπο ή το βαθμό που οι Έλληνες δημιουργοί επηρεάστηκαν, αφομοίωσαν ή απέρριψαν τα λογοτεχνικά πρότυπα της Δύσης. Για το σκοπό αυτό θα παρουσιαστούν τα ιδιαίτερα χαρακτηριστικά των ευρωπαϊκών ρευμάτων και ο αντίκτυπός τους στην ελληνική ποίηση και πεζογραφία (βλ. ενδεικτικά τo Μανιφέστο του σουρεαλισμού, 1924, του A. Breton), ενώ θα γίνει αναφορά σε έργα-σταθμούς που καθόρισαν σημαντικά τις εξελίξεις στη νεοελληνική λογοτεχνία (βλ. για παράδειγμα την Έρημη χώρα, 1922, του Τ.Σ. Έλιοτ). Συγκεκριμένα, θα μελετηθεί ο τρόπος αφομοίωσης του ρομαντισμού από την Επτανησιακή και την Αθηναϊκή Σχολή, ο διάλογος της ελληνικής ηθογραφίας της γενιάς του 1880 με τον ρεαλισμό και νατουραλισμό, ο παρνασσισμός και ο συμβολισμός στη Νέα Αθηναϊκή Σχολή, οι Νεοσυμβολιστές και οι «Ντεκαντάν» της γενιάς του ’20, η σχέση της γενιάς του τριάντα με τον ευρωπαϊκό μοντερνισμό και τα κινήματα της Πρωτοπορίας στην Ελλάδα, όπως και οι εξελίξεις και η στάση της μεταπολεμικής λογοτεχνίας απέναντι στα ιστορικά γεγονότα, τη λογοτεχνική παράδοση και τη σύγχρονη δυτική παραγωγή.

Στόχοι του μαθήματος είναι, οι φοιτητές:

 - να κατανοήσουν τις βασικές περιόδους της νεοελληνικής λογοτεχνίας, αλλά και τα κριτήρια ταξινόμησης και ένταξης δημιουργών και έργων σε περιόδους, σχολές και γενιές. 

να εξοικειωθούν με  βασικούς όρους και εννοιολογικά εργαλεία αποτίμησης της λογοτεχνίας (σχολές, ρεύματα, κινήματα) και να συνειδητοποιήσουν τόσο τη ρευστότητα των όρων, σχολών και τεχνοτροπιών ως κριτικά εργαλεία, όσο και τη χρησιμότητά τους στην πρόσληψη και αποτίμηση της λογοτεχνικής γραφής.

να αποκτήσουν τα αναγκαία θεωρητικά εργαλεία και να εξοικειωθούν με τη γλώσσα, τα υφολογικά, θεματολογικά χαρακτηριστικά, την ιδεολογική ταυτότητα και γραφή σημαντικών Ελλήνων ποιητών και πεζογράφων μέσω της ανάλυσης έργων του λογοτεχνικού κανόνα.

- Να γίνει κατανοητή η επίδραση των ιστορικοκοινωνικών ζυμώσεων στη λογοτεχνική ιστορία. Να συνειδητοποιήσουν τον βαθμό και τους τρόπους που σημαντικά ιστορικά και κοινωνικά γεγονότα (η Γαλλική Επανάσταση, η Επανάσταση του 1821, η ήττα του 1897, οι περιπέτειες των Βαλκανικών Πολέμων και του Α΄ και Β’ Παγκόσμιου Πολέμου, η Μικρασιατική καταστροφή) επηρέασαν τη λογοτεχνική γραφή.

Φροντιστηριακά μαθήματα:
Αικ. Γιωτοπούλου και Διον. Μαρούλης

Προσοχή! Το ΦΦΝ05 αντικαθιστά το μάθημα με κωδικό ΦΦΝ03

ΜΦΝ04 - ΚΦΝ04 - ΓΦΝ04 - Νεοελληνική Λογοτεχνία 12ου - 17ου αι. Ι - Γ΄ ΕΞΑΜΗΝΟ

Τίνα Λεντάρη

Στο μάθημα θα εξετασθούν κεντρικά ζητήματα της αφηγηματικής παραγωγής της υστερομεσαιωνικής περιόδου με έμφαση στο είδος του έπους, της μυθιστορίας και της σατιρικής ποίησης, μέσα από τη συστηματική ανάλυση αντιπροσωπευτικών κειμένων. Βασικοί άξονες της μελέτης θα είναι οι ειδολογικές συμβάσεις, η θεματική και ιδεολογία των υπό συζήτηση κειμένων. Θα καλυφθούν ζητήματα ιστορίας, ερμηνευτικής και ποιητικής, γλώσσας και ύφους.

ΜΦΝ06 - ΚΦΝ06 - Νεοελληνική Λογοτεχνία 18ου αι. - Γ΄ ΕΞΑΜΗΝΟ

Γιάννης Ξούριας

Το μάθημα πραγματεύεται τη νεοελληνική λογοτεχνική παραγωγή κατά τον 18ο αι. και τις πρώτες δεκαετίες του 19ου αι. έως την Ελληνική Επανάσταση (1821). Μέσα από τη μελέτη επιλεγμένων λογοτεχνικών κειμένων, εξετάζονται ιδεολογικοί, γλωσσικοί, αισθητικοί και κοινωνικοπολιτικοί παράγοντες που επέδρασαν στη λογοτεχνία αυτής της περιόδου.

ΚΦΝ18 - ΓΦΝ18 Νεοελληνική Λογοτεχνία 20ού αι. VΙ - Γ΄ ΕΞΑΜΗΝΟ

Μαρία Ρώτα

Η ανανέωση του νεοελληνικού πεζού λόγου κατά τη μεταπολεμική περίοδο. Θεματικές και μορφικές αναζητήσεις, ιδεολογικές τάσεις και καλλιτεχνικά ρεύματα, ο καταλυτικός ρόλος του πρόσφατου ιστορικού παρελθόντος (κατοχή, αντίσταση, εμφύλιος). Προσέγγιση αντιπροσωπευτικών κειμένων των Α. Κοτζιά, Δ. Χατζή, Γ. Ιωάννου, Μ. Αλεξανδρόπουλου, Μ. Χάκκα.

ΜΦΝ05 - ΚΦΝ05 - ΓΦΝ05 - Νεοελληνική Λογοτεχνία 12ου -17ου αι. ΙΙ - Δ΄ ΕΞΑΜΗΝΟ

Τίνα Λεντάρη

Στο μάθημα εξετάζεται η λογοτεχνική παραγωγή της βενετοκρατούμενης Κρήτης με έμφαση στο θέατρο και την ερωτική μυθιστορία της αναγεννησιακής περιόδου. Θα μελετηθούν κεντρικά λογοτεχνικά είδη και ειδολογικές συμβάσεις, η θεματική και ιδεολογία των κειμένων. Θα καλυφθούν ζητήματα ιστορίας, ερμηνευτικής, ποιητικής, γλώσσας και ύφους μέσα από τη συστηματική ανάλυση αντιπροσωπευτικών κειμένων της περιόδου.

ΜΦΝ07 Νεοελληνική Λογοτεχνία 19ου αι. Ι - Δ΄ ΕΞΑΜΗΝΟ

Δημήτρης Αγγελάτος

Στην παράδοση θα εξεταστεί το ώριμο έργο του Δ. Σολωμού (1829/1830-1849/1850), βάσει των εκδόσεων των Aπάντων και των Aυτογράφων Έργων του ποιητή, την επιμέλεια των οποίων είχε ο Λ. Πολίτης.

H πρωτοτυπία του ώριμου σολωμικού έργου όχι μόνο για τον ελληνικό αλλά και για τον ευρωπαϊκό 19ο αιώνα είναι ειδολογικής τάξεως και συνδέεται με το δραστικά συνδυαστικό τρόπο που ο ποιητής πέτυχε να αξιοποιήσει, υπάρχοντα ποιητικά είδη, εμβαθύνοντας σ’ αυτά ή επινοώντας νέα.

Το ενδιαφέρον της προσέγγισης στην παρούσα παράδοση, θα στραφεί ειδικά στις συναρτήσεις των (ειδολογικών και υπερ-ειδολογικών) κατακτήσεων του ώριμου σολωμικού έργου, με τις λογοτεχνικές (Fr. Schiller, Novalis, W. Wordsworth, S. T. Coleridge) και καλλιτεχνικές -ειδικότερα ζωγραφικές (C. D. Friedrich, Th. Gericault, Eug. Delacroix, J. M. W. Turner)- πραγματώσεις του  Ρομαντισμού στη Γερμανία, την Αγγλία και τη Γαλλία (1790-1850). Θα στραφεί επίσης στις συναρτήσεις του σολωμικού έργου αφενός με τις αισθητικές ιδέες του Γερμανικού Ιδεαλισμού (Fr. Schiller, Novalis, Aug. και Fr. Schlegel, Fr. W. J. Schelling: 1790-1810), αφετέρου του G. W. F. Hegel (1817-1829∙ μεταθανάτια συγκεντρωτική έκδοση της Αισθητικής του: 1835-1837). Οι παραπάνω ιδέες θεμελιωμένες στην κριτική φιλοσοφία του Imm. Kant -ιδιαίτερα δε στην Κριτική της κριτικής δύναμης (1790)- τροφοδότησαν επί της ουσίας τις Ρομαντικές λογοτεχνικές και καλλιτεχνικές πραγματώσεις.

Αυτές οι αισθητικές, λογοτεχνικές και καλλιτεχνικές/ζωγραφικές συναρτήσεις που θα μας απασχολήσουν, εντοπισμένες είτε ως επιδράσεις, είτε ως αναλογίες, θα συνδεθούν με τον Κρητικό (1833-1834), τους Eλεύθερους Πολιορκημένους (1833-1849/1850), τον Πόρφυρα και το Carmen Seculare (1847-1849) του Σολωμού.

H ανάλυση και ερμηνεία των σολωμικών έργων της ωριμότητας θα λάβει επίσης υπόψη τις ιδιαίτερες σχέσεις που αναπτύσσει εν γένει η ποιητική τέχνη του Σολωμού τόσο με την ευρωπαϊκή πνευματική και λογοτεχνική παράδοση (Διαφωτισμός και Νεοκλασικισμός, αντίστοιχα), όσο και με τη νεοελληνική λογοτεχνική (είδη και ρεύματα) παράδοση, όπως η τελευταία αποτυπώνεται στο δημοτικό τραγούδι, στη λογοτεχνία της Κρήτης του 17ου αιώνα, στον Αρκαδισμό και τον Ανακρεοντισμό του τέλους του 18ου και της αυγής του 19ου αιώνα, στα πολεμιστήρια άσματα (Θούριοι) και στην πολιτική-σατιρική ποίηση της ίδιας εποχής.

ΚΦΝ17 - ΓΦΝ17 Νεοελληνική Λογοτεχνία 20ού αι. V - Δ΄ ΕΞΑΜΗΝΟ

Ευριπίδης Γαραντούδης

Στόχος του μαθήματος είναι να αναλυθούν αισθητικά και να ενταχθούν στο ιστορικογραμματολογικό πλαίσιό τους ποιητικά κείμενα Ελλήνων ποιητών του 20ού αιώνα, που εμφανίζονται ύστερα από τη γενιά του 1930 (Γιώργος Σεφέρης, Οδυσσέας Ελύτης, Γιάννης Ρίτσος, Ανδρέας Εμπειρίκος, Νίκος Εγγονόπουλος κ.α.), ύστερα δηλαδή από την εμφάνιση του μοντερνισμού στην ελληνική ποίηση, και συνεπώς λειτουργούν, λιγότερο ή περισσότερο κατά περίπτωση, ως διάδοχη κατάσταση του μοντερνισμού, εξελίσσοντας τον ή ανανεώνοντάς τον προς διαφορετικές κατευθύνσεις. Επέλεξα να εξεταστούν με μεγαλύτερη έμφαση ορισμένοι ποιητές έναντι άλλων με κριτήριο αφενός τη λογοτεχνική ποιότητα του έργου τους, αφετέρου το γεγονός ότι αντιπροσωπεύουν βασικές εκδοχές της εξέλιξης της ελληνικής ποίησης ύστερα από τη γενιά του 1930 και μέχρι τις μέρες μας. Οι ποιητές αυτοί είναι ο Τάκης Σινόπουλος,  ο Μανόλης Αναγνωστάκης, ο Μάρκος Μέσκος, ο Μανόλης Πρατικάκης, ο Νάσος Βαγενάς, ο Μιχάλης Γκανάς, η Τζένη Μαστοράκη και ο Χάρης Βλαβιανός. Στο πλαίσιο του μαθήματος θα επιχειρηθεί και η συνεξέταση του έργου των παραπάνω ποιητών, ώστε να γίνει αντιληπτή η παράλληλη ανταπόκρισή τους στα αισθητικά ρεύματα και τις ιστορικοκοινωνικές συνθήκες της εποχής τους.

ΜΦΝ08 - ΚΦΝ08 Συγκριτική Φιλολογία - Ε΄ ΕΞΑΜΗΝΟ

Λητώ Ιωακειμίδου

Ύστερα από μια γενική εισαγωγή στον κλάδο της Συγκριτικής Φιλολογίας, παρουσιάζονται αναλυτικά οι επιμέρους ερευνητικές της κατευθύνσεις. Στο πλαίσιο αυτό, τοποθετείται και ο σχολιασμός του ερευνητικού της ενδιαφέροντος για το ζήτημα των λογοτεχνικών ειδών. Στη συνέχεια, το μάθημα επικεντρώνεται στην εξέταση του διηγήματος. Μελετώνται τα ειδολογικά χαρακτηριστικά του σε θεωρητικό επίπεδο, αλλά και με τη στήριξη χαρακτηριστικών παραδειγμάτων. Γίνεται εκτενής αναφορά στην εξέλιξη του διηγήματος στο πλαίσιο της δυτικής λογοτεχνικής παραγωγής από την Αναγέννηση μέχρι τις μέρες μας και στους «σταθμούς» της πορείας του. Βάσει επιλογής κειμένων, αναπτύσσονται ζητήματα του ηθογραφικού, του νατουραλιστικού και του μοντερνιστικού διηγήματος στη νεοελληνική και τις ξένες λογοτεχνίες.

ΜΦΝ09 Θεωρία Λογοτεχνίας - Ε΄ ΕΞΑΜΗΝΟ

Άννα Τζούμα

Ι. ΜΟΡΦΙΚΕΣ ΘΕΩΡΙΕΣ

  • Ρωσικός Φορμαλισμός
  • Τσέχικος Δομισμός
  • Γαλλικός Δομισμός

Δομική Αφηγηματολογία

Σημειωτική

ΙΙ.  ΘΕΩΡΙΑ ΤΗΣ ΠΡΟΣΛΗΨΗΣ

ΙΙΙ. ΕΡΜΗΝΕΥΤΙΚΕΣ-ΑΝΑΓΝΩΣΤΙΚΕΣ ΘΕΩΡΙΕΣ

  • Λογοκρατούμενες θεωρίες του νοήματος

 E. Husserl, R. Ingarden, E.D. Hirsch, Σχολή της Γενεύης, W. Iser

  • Ιστορικοκρατούμενες θεωρίες του νοήματος

            M. Heidegger, H.G.Gadamer, St. Fish, J. Culler

IV.  ΜΕΤΑΔΟΜΙΣΜΟΣ

  • Τα συστήματα σκέψης

M. Foucault

  • Διαλογικότητα

M. Bakhtin

V.  ΜΕΤΑΜΟΝΤΕΡΝΙΣΜΟΣ

  •  J.F. Lyotard
  • J. Baudrillard
  • R. Barthes

VI. ΠΟΛΙΤΙΣΜΙΚΗ ΚΡΙΤΙΚΗ

  • Φεμινιστική κριτική
  • Μεταποικιακή κριτική
  • Θεωρίες ταυτοτήτων (εθνικών, έμφυλων, μεταανθρώπινων)

VII. ΑΠΟΔΟΜΗΣΗ

  • J. Derrida

Η ΥΛΗ ΑΥΤΗ ΕΙΝΑΙ ΜΙΑ ΓΕΝΙΚΗ ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΟ ΑΝΤΙΚΕΙΜΕΝΟ ΤΗΣ ΘΕΩΡΙΑΣ ΤΗΣ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑΣ. ΕΞΑΙΤΙΑΣ ΤΟΥ ΟΓΚΟΥ ΤΗΣ ΔΕΝ ΜΠΟΡΕΙ ΝΑ ΔΙΔΑΣΚΕΤΑΙ ΟΛΟΚΛΗΡΗ ΣΕ ΕΝΑ ΕΞΑΜΗΝΟ. ΓΙΑ ΤΟΝ ΛΟΓΟ ΑΥΤΟΝ ΘΑ ΓΙΝΕΤΑΙ ΚΑΘΕ ΧΡΟΝΟ ΜΙΑ ΘΕΜΑΤΙΚΗ ΕΠΙΛΟΓΗ.

ΚΦΝ09 Θεωρία Λογοτεχνίας - Ε΄ ΕΞΑΜΗΝΟ

Πέγκυ Καρπούζου

Εισαγωγή στη Θεωρία της Λογοτεχνίας. Η έννοια της λογοτεχνίας. Επισκόπηση σύγχρονων θεωριών του 20ού αιώνα: Φορμαλισμός, Νέα Κριτική, Δομισμός, Σημειωτική, Αναγνωστικές θεωρίες, Μαρξιστική Κριτική, Ψυχαναλυτική Κριτική, Πολιτισμική Κριτική. Οι βασικοί όροι και έννοιες κάθε θεωρητικής σχολής εξετάζονται κριτικά και μέσα από θεωρητικά δοκίμια (R. Barthes, U. Eco, R. Jakobson, M. Bakhtin, V. Shklovsky, C.Lévi-Strauss, κ.ά.). Ενδεικτική εφαρμογή της αφηγηματικής τυπολογίας του G.Genette στο μυθιστόρημα του Στρατή Τσίρκα, Ακυβέρνητες Πολιτείες.

ΜΦΝ17 Νεοελληνική Λογοτεχνία 20ού αι. V - Ε΄ ΕΞΑΜΗΝΟ

Μαρία Ρώτα

Στόχος του μαθήματος είναι η ιστορικογραμματολογική προσέγγιση  με επίκεντρο τις διάφορες λογοτεχνικές τάσεις και με εμβάθυνση σε αντιπροσωπευτικά ποιήματα της μεταπολεμικής περιόδου. Οι μεταπολεμικοί ποιητές που θα εξεταστούν ειδικότερα είναι οι: Μ. Αναγνωστάκης, Ν.Α. Ασλάνογλου, Κ. Δημουλά, Ν. Καρούζος, Μ. Κατσαρός, Τ. Λειβαδίτης, Β. Λεοντάρης, Μ. Μέσκος, Τ. Πατρίκιος, Μ. Σαχτούρης, Τ. Σινόπουλος. Θα αναρτηθεί ψηφιακό ανθολόγιο με τα εξεταζόμενα ποιητικά έργα.

ΜΦΝ10 - ΚΦΝ10 - Νεοελληνική Λογοτεχνία 19ου αι. ΙΙ - ΣΤ' ΕΞΑΜΗΝΟ

Μαρία Ρώτα

Στόχος του μαθήματος είναι η προσέγγιση αντιπροσωπευτικών κειμένων από την ελληνική πεζογραφική παραγωγή του 19ου και των αρχών του 20ού αιώνα (Ροΐδης, Παπαδιαμάντης, Θεοτόκης κ.ά.). Θα παρουσιασθούν, επίσης, οι αισθητικοί και ιδεολογικοί προσανατολισμοί της νεοελληνικής πεζογραφίας την περίοδο αυτή.

ΜΦΝ21 - Εφαρμογές στη Συγκριτική Φιλολογία - ΣΤ΄ ΕΞΑΜΗΝΟ

Λητώ Ιωακειμίδου

Το μάθημα στοχεύει στην εξειδίκευση των φοιτητών σε κάποιο από τα επιμέρους πεδία έρευνας της Συγκριτικής Φιλολογίας (π.χ. λογοτεχνικά είδη/θέματα/μοτίβα, λογοτεχνικός μύθος, διακαλλιτεχνικότητα, ρεύματα/κινήματα στη Νεοελληνική και τις ξένες λογοτεχνίες κ.ά.). Περιλαμβάνονται αναλυτική περιγραφή της υπό εξέταση ερευνητικής κατεύθυνσης και προσδιορισμός του πεδίου έρευνας, του άξονα μελέτης και των λογοτεχνικών κειμένων που θα εξετάζονται ανά περίπτωση. Για το ακαδημαϊκό έτος 2019-2020, προτείνεται η εξέταση του πεζόμορφου ποιήματος, ως ποιητικού είδους που συνδέεται με την έλευση του μοντερνισμού, εξελίσσεται και διαφοροποιείται μέσα από κινήματά του. Ξεκινώντας από τη συλλογή του Καρόλου Μπωντλαίρ Μικρά ποιήματα σε πρόζα ή Το spleen του Παρισιού (1869), το μάθημα εξετάζει μεγάλους εκπροσώπους του είδους στη νεοελληνική και στις ξένες λογοτεχνίες, σε συνδυασμό με κομβικά ποιητολογικά ζητήματα που εγείρονται από τα κείμενά τους.

ΜΦΝ22 Σεμινάριο Νεοελληνικής Φιλολογίας Α΄ - ΣΤ΄ ΕΞΑΜΗΝΟ

Θανάσης Αγάθος

Οικογενειακές σχέσεις στη νεοελληνική πεζογραφία του 19ου και του 20ού αιώνα

Στόχος του σεμιναρίου είναι να διερευνηθεί η αποτύπωση των οικογενειακών σχέσεων σε ένα ευρύ φάσμα κειμένων της νεοελληνικής πεζογραφίας του 19ου και του 20ού αιώνα: Ο Λέανδρος του Παναγιώτη Σούτσου, Ο συμβολαιογράφος του Αλέξανδρου Ρίζου-Ραγκαβή, Το μόνον της ζωής του ταξείδιον του Γεωργίου Βιζυηνού, Μαργαρίτα Στέφα του Γρηγορίου Ξενόπουλου, Η φόνισσα του Αλέξανδρου Παπαδιαμάντη, Οι σκλάβοι στα δεσμά τους του Κωνσταντίνου Θεοτόκη, Η παρακμή των Σκληρών του Άγγελου Τερζάκη, Η μεγάλη χίμαιρα του Μ. Καραγάτση, Ο καπετάν Μιχάλης του Νίκου Καζαντζάκη, Η καγκελόπορτα του Αντρέα Φραγκιά, Τα σιλό του Βασίλη Βασιλικού.

Ενδεικτική βιβλιογραφία

Μαίρη Μικέ, Δοκιμασίες. Όψεις του οικογενειακού πλέγματος στο νεοελληνικό μυθιστόρημα 1922-1974, Αθήνα, Gutenberg, 2019.

Θανάσης Αγάθος, Η εποχή του μυθιστορήματος. Αναγνώσεις της πεζογραφίας της γενιά του 1930, Αθήνα, Γκοβόστης, 2014.

Θανάσης Αγάθος, «Εικόνες γυναικών στα μυθιστορήματα του Παναγιώτη Σούτσου», στο Θανάσης Αγάθος, Χριστίνα Ντουνιά, Άννα Τζούμα (επιμ.), Λογοτεχνικές διαδρομές. Ιστορία-Θεωρία-Κριτική. Μνήμη Βαγγέλη Αθανασόπουλου, Αθήνα, Εκδόσεις Καστανιώτη, 2016, 13-22.

Θανάσης Αγάθος, «Τα σιλό. Η ματιά του Βασίλη Βασιλικού πάνω στη βουλγαρική κατοχή της περιόδου 1941-1944», στο Βασίλης Βασιλικός, Τα σιλό, επιμέλεια-επίμετρο Θανάσης Αγάθος, Gutenberg, Αθήνα 2018

Βαγγέλης Αθανασόπουλος, Οι μύθοι της ζωής και του έργου του Γ. Βιζυηνού, Εκδόσεις Καρδαμίτσα, Αθήνα, 1992.

Διαμάντη Αναγνωστοπούλου, Αναπαραστάσεις του γυναικείου στη λογοτεχνία, Αθήνα, Πατάκης, 2010.

Αλέξανδρος Αργυρίου, «Το ιδεολογικό πεδίο του Άγγελου Τερζάκη», Νέα Εστία, αφιέρωμα στον Άγγελο Τερζάκη, τχ. 1718 (Δεκ. 1999) 681-750.

Δήμητρα Βασιλειάδου, Στον τροπικό της γραφής. Οικογενειακοί δεσμοί & Συναισθήματα στην αστική Ελλάδα 1850-1930, Αθήνα, Gutenberg, 2018.

Έφη Γαζή, Πατρίς, Θρησκεία, Οικογένεια. Ιστορία ενός συνθήματος 1880-1930, Αθήνα, Πόλις, 2011.

Αλέξης Ζήρας, «Η συμβατική πρόσληψη του νατουραλισμού: το παράδειγμα της Μαργαρίτας Στέφα του Γρηγορίου Ξενόπουλου», στο Μισέλ Φάις (επιμ.), Η γραφή και ο καθρέφτης: λογοτεχνία και κριτική, Αθήνα, Πόλις, 2002.

Τάκης Καγιαλής, Η επιθυμία για το μοντέρνο: Δεσμεύσεις και αξιώσεις της λογοτεχνικής διανόησης στην Ελλάδα του 1930, Αθήνα, Βιβλιόραμα, 2007.

Βρασίδας Καραλής, «Κοινωνική ψυχοδυναμική στον Καπετάν Μιχάλη του Νίκου Καζαντζάκη», Διαβάζω, τχ. 377 (Σεπτέμβριος 1997), 86-96.

Μαίρη Μικέ «Η χίμαιρα του πόθου», εισαγωγή στο Μ. Καραγάτσης, Η μεγάλη χίμαιρα, Αθήνα, Εστία, 2002, 7-21.

Χριστίνα Ντουνιά, «Όψεις του έρωτα στον Μ. Καραγάτση: Δοκίμιο και μυθιστόρημα (1933-1943)», στο Μ. Καραγάτσης. Ιδεολογία και ποιητική. Πρακτικά Συνεδρίου Παρασκευή 4 & Σάββατο 5 Απριλίου 2008, Αθήνα, Μουσείο Μπενάκη, 2010, 169-188.

Βίκυ Πάτσιου, «Διήγηση και ιστορία στο έργο του Κ. Θεοτόκη», Τα Ιστορικά, τόμος Β΄, τχ. 4 (Δεκέμβριος 1985) 327-346.

Έρη Σταυροπούλου, Προτάσεις Aνάγνωσης για την πεζογραφία μιας εποχής (Mήτσος Aλεξανδρόπουλος, Σπύρος Πλασκοβίτης, Aντρέας Φραγκιάς, Mάριος Xάκκας, Δημήτρης Xατζής), Aθήνα, Eκδόσεις Σοκόλη, 2001.

Δήμητρα Τζανάκη, Δούλα και κυρά: όψεις εθνικισμού: ρόλοι και συμπεριφορές στην Ελλάδα των ρομαντικών Χρόνων, 1836-1897, Αθήνα, Σαββάλας, 2007.

Γεωργία Φαρίνου - Μαλαματάρη, Αφηγηματικές τεχνικές στον Παπαδιαμάντη: 1887-1910, Αθήνα, Κέδρος, 1987.

Μιχάλης Χρυσανθόπουλος, Γεώργιος Βιζυηνός. Μεταξύ φαντασίας και μνήμης. Αθήνα, Εστία, 1994.

------------------------------------------------------------------------------------------------------------------

Τίνα Λεντάρη

Πρώιμη Κρητική Λογοτεχνία (14ος-16ος αι.)

Το σεμινάριο θα εξειδικεύσει στην εξέταση των κειμένων της πρώιμης λογοτεχνικής παραγωγής από τη Βενετοκρατούμενη Κρήτη (σάτιρα, διδακτική ποίηση, ερωτική ποίηση, καταβάσεις, αφηγηματική ποίηση κλπ.) από τον 14ο στον 16ο αιώνα. Θα επιχειρηθούν επίσης συγκρίσεις και συσχετίσεις με τη λογοτεχνική παραγωγή άλλων περιοχών του ελληνόφωνου χώρου.

---------------------------------------------------------------------------------------------------------------------

Μαρία Νικολοπούλου  

Το ιστορικό βίωμα στην νεοελληνική πεζογραφία του 20ού αιώνα

Το σεμινάριο έχει διπλό στόχο: αφενός να εισαγάγει τους φοιτητές στη μεθοδολογία έρευνας και συγγραφής εργασιών και αφετέρου να διερευνήσει τους ποικίλους τρόπους με τους οποίους η πεζογραφία αποτύπωσε τις τραυματικές ιστορικές εμπειρίες του εικοστού αιώνα. Οι φοιτητές θα διερευνήσουν τα είδη λόγου, τα ρεύματα και τις ιδεολογικές τάσεις που συνδέονται με αυτή την θεματική που παραμένει κυρίαρχη σε όλο τον 20ό αιώνα.

---------------------------------------------------------------------------------------------------------------------

Άννα Τζούμα

MICHEL  FOUCAULT (1926-1984) ή Η ιστορία των συστημάτων σκέψης και PIERRE   BOURDIEU (1930-2002) ή Η κοινωνιολογία της κουλτούρας

MICHEL  FOUCAULT (1926-1984) ή Η ιστορία των συστημάτων σκέψης 

  • Ο Λόγος της εξουσίας στη διαμόρφωση των ανθρωπίνων πρακτικών.
  • Η σημασία των λεκτικών στρατηγικών ως μέσων υπόγειας άσκησης εξουσίας στο υποκείμενο.
  • Η ανάλυση των θεσμών ως οργάνων ελέγχου και καταπίεσης που περιορίζουν την ελεύθερη συμβολή στο κοινωνικό γίγνεσθαι.
  • Η χρήση του Λόγου ως ρητορικής πειθούς, ως προσδιοριστικού παράγοντα των ορίων συμπεριφοράς, ως «αντικειμενοποιημένων» λεκτικών μηχανισμών που υποκρύπτουν συγκεκριμένες ιδεολογικές επιταγές.
  • Ο σχηματισμός και ο μετασχηματισμός των συστημάτων γνώσης και η επιβολή των «καθεστώτων αληθείας».
  • Η διερώτηση και η ανάλυση του «προφανούς» και του «κοινού τόπου» ως κατασκευασμένων καθεστώτων αληθείας που εμποδίζουν την ανάδυση νέων μορφών υποκειμενικότητας.

ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ

  1. FOUCAULT Michel, Η Αρχαιολογία της γνώσης, Εξάντας, 1987.
  2.                -          Επιτήρηση και τιμωρία, Ράππας, 2008.
  3.                -          Η Ιστορία της τρέλας,Ηριδανός, 2014.
  4.                -          Η Ιστορία της σεξουαλικότητας, Ράππας,  1978 (3 τόμοι).
  5.               -           Η γέννηση της κλινικής,
  6.               -           Η τάξη του λόγου, Ηριδανός, 1990.
  7.               -           Οι λέξεις και τα πράγματα, Γνώση, 2008.
  8.               -           Εξουσία, γνώση και ηθική, Ύψιλον, 1987.
  9.               -           Οι μη κανονικοί, Εστία, 2010.
  10.               -           Ετεροτοπίες και άλλα κείμενα, Πλέθρον, 2012 
  11. BARRY Peter, Γνωριμία με τη Θεωρία, 2013, σ.211.
  12. ΓΚΡΟ Φρεντερίκ, Μισέλ Φουκώ, 2007.
  13. COOPER Barry, Michel Foucault: An Introduction to the Study of his Thought, 1982.
  14. COUSINS Mark and ATHAR Houssain, Michel Foucault, 1984.
  15. DREYFUS Hubert L. and RABINOV Paul, Michel Foucault: Beyond Structuralism and Hermeneutics, 1982.
  16. GUTTING Garry, Michel Foucault’s Archaeology of Scientific Reason, 1989.
  17. SHERIDAN Alan, The Will to Truth, 1980.
  18. SMITH Philip, Πολιτισμική Θεωρία, 2006, σ.194-205 και αλλού.

PIERRE   BOURDIEU (1930-2002) ή Η κοινωνιολογία της κουλτούρας

  • Μετασχημάτισε το σύνολο σχεδόν των γνωστικών πεδίων της κοινωνικής επιστήμης με μια ριζοσπαστική κριτική αναστοχαστικότητας.
  • Προσπάθεια να καταδειχθούν οι κοινωνικοί καταναγκασμοί στους οποίους υποτάσσεται ο κόσμος των έργων, ο κόσμος της τέχνης, του δικαίου, της μουσικής, της επιστήμης.
  • Προσπάθεια υπέρβασης των δυισμών οι οποίοι χαρακτήριζαν τις κοινωνικές επιστήμες στην εποχή του.
  • Άρση της διχοτόμησης του Roland Barthes μεταξύ Λογοτεχνίας και Ιστορίας, κειμένου και συγκειμένου, «εσωτερικής» και «εξωτερικής» ανάλυσης.
  • Δημιουργία των εννοιών «habitus» (έξη), «κεφαλαίου», «πεδίου» προκειμένου να ξεπεραστούν οι δυισμοί.
  • Η έννοια του «πεδίου» της πολιτισμικής παραγωγής ως υπέρβαση της αντίθεσης μεταξύ δομής και ιστορίας:
    • Ένας μικρόκοσμος που παρεμβάλλεται μεταξύ του λογοτεχνικού έργου και του συνολικού κοινωνικού κόσμου και αποτελεί τον πραγματικό δημιουργό της δημιουργίας του κάθε δημιουργού.
    • Ένας κόσμος που απαρτίζεται από όλους όσοι έχουν επαγγελματική σχέση με τη λογοτεχνία και ο οποίος έχει τους δικούς του νόμους.
    • Χώρος όπου θεμελιώνεται η αντιστοιχία μεταξύ του χώρου των έργων και του χώρου των παραγωγών και των θεσμών παραγωγής των έργων.
  • Επιχειρεί έτσι να καταδείξει πως στις διάφορες θέσεις μέσα στο πεδίο της πολιτισμικής παραγωγής (ασκούμενο είδος, θέση του δημιουργού μέσα σ’αυτό το είδος, κοινωνική και γεωγραφική καταγωγή) αντιστοιχούν θεσιληψίες στο χώρο των τρόπων έκφρασης, των μορφών, των θεμάτων, κοντολογίς όλων των μορφικών ιδιαιτεροτήτων των λογοτεχνικών έργων.
  • Κατανόηση της κοινωνικής γένεσης του λογοτεχνικού πεδίου, του γλωσσικού παιγνιδιού που παίζεται εντός του, των υλικών ή συμβολικών διακυβευμάτων που κυοφορούνται στο εσωτερικό του.
  • Αναζήτηση στη λογική του λογοτεχνικού ή καλλιτεχνικού πεδίου την αρχή της ύπαρξης του έργου τέχνης σε ό,τι το καθιστά ιστορικό.
  • Σύλληψη της δυναμικής του πεδίου μέσα από την ανάλυση της δομής του και ταυτόχρονα σύλληψη αυτής της δομής μέσα από μια γενετική ανάλυση της συγκρότησής του και των συγκρούσεων μεταξύ των θέσεων που το συγκροτούν ή μεταξύ αυτού του πεδίου στο σύνολό του και άλλων πεδίων, κυρίως του πεδίου της εξουσίας.
  • Ο κοινωνικός χώρος:
    • ως συνάρθρωση κοινωνικών πεδίων και σχέσεων των διαφόρων ειδών κεφαλαίου και των ποσοστών μετατροπής τους από το ένα είδος στο άλλο.
    • ως χώρος δυνάμεων έλξης και απώθησης.
  • Η κοινωνική ταυτότητα οριζόμενη όχι ως ουσία αλλά ως μετασχηματισμός των δομικών σταθερών.
  • Η αισθητική κρίση: μια κοινωνική ικανότητα και ως προς τη γένεση και ως προς τη λειτουργία της.
  • Η φυσικοποίηση του ιστορικού.
  • Μορφές ταξινόμησης ως μορφές συμβολικής κυριαρχίας.
  • Προς μια γενετική ανθρωπολογία της εξουσίας με έμφαση στη συμβολική διάσταση.

ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ

1. BOURDIEU Pierre, Οι κανόνες της τέχνης. Γένεση και δομή του λογοτεχνικού πεδίου, Πατάκης, Αθήνα, 2002.
2. BOURDIEU Pierre, Η διάκριση. Κοινωνική κριτική της καλαισθητικής κρίσης, Πατάκης, Αθήνα, 2002.
3. BOURDIEU Pierre, Η ανδρική κυριαρχία, Πατάκης, Αθήνα, 2007.
4. BOURDIEU Pierre, Πασκαλιανοί διάλογοι, Πατάκης, Αθήνα, 2016.
5. BOURDIEU Pierre, Γλώσσα και συμβολική εξουσία, Καρδαμίτσα, Αθήνα, 2008.

ΚΦΝ07 Νεοελληνική Λογοτεχνία 19ου αι. Ι - ΣΤ' ΕΞΑΜΗΝΟ

Φίλιππος Παππάς

Ποίηση 1820-1880

Στη διάρκεια της παράδοσης  θα γίνει μια περιδιάβαση σε ποιητές, ποιήματα, λογοτεχνικά ρεύματα, ποιητικές διαμάχες και λογοτεχνικά περιοδικά της υπό εξέταση περιόδου. Θα σχολιαστούν έργα Αθηναίων και Επτανησίων ποιητών, θα συζητηθούν πολιτισμικές μεταφορές, αισθητικά και ιδεολογικά προγράμματα, ζητήματα ποιητικής, μετρικής, ρητορικής και εκδοτικής. Θα δοθεί γενικό διάγραμμα της περιόδου, ιστορικό και γραμματολογικό και θα γίνει εισαγωγή στο ποιητικό έργο του Δ. Σολωμού και του Α. Κάλβου, θα επιχειρηθεί στίαση σε ρομαντικούς ποιητές της Αθηναϊκής σχολής (Α. Ρ. Ραγκαβής, Α. και Π. Σούτσος, Καρασούτσας, Βαλαβάνης, Βασιλειάδης, Παράσχος κ.ά.) και σε Επτανήσιους ποιητές (Τυπάλδος, Μαρκοράς, Βαλαωρίτης, Πολυλάς κ.ά.), με έμφαση στις μείζονες τάσεις και τα πιο χαρακτηριστικά έργα της περιόδου, ενώ δεν θα λείψει η αναφορά στις λογοτεχνικές μεταφράσεις και τις πολιτισμικές μεταφορές: βυρωνομανία και λαμαρτινομανία.

ΓΦΝ08 Συγκριτική Φιλολογία - ΣΤ΄ ΕΞΑΜΗΝΟ

Λητώ Ιωακειμίδου

Ύστερα από μια γενική εισαγωγή στον κλάδο της Συγκριτικής Φιλολογίας, παρουσιάζονται αναλυτικά οι επιμέρους ερευνητικές της κατευθύνσεις. Στη συνέχεια, το μάθημα επικεντρώνεται στην εξειδίκευση των φοιτητών σε κάποιο από τα πεδία έρευνας της συγκεκριμένης επιστήμης (π.χ. λογοτεχνικά είδη/θέματα/μοτίβα, λογοτεχνικός μύθος, διακαλλιτεχνικότητα, ρεύματα/κινήματα στη Νεοελληνική και τις ξένες λογοτεχνίες κ.ά.). Περιλαμβάνονται αναλυτική περιγραφή της υπό εξέταση ερευνητικής κατεύθυνσης και προσδιορισμός του πεδίου έρευνας, του άξονα μελέτης και των λογοτεχνικών κειμένων που θα εξετάζονται ανά περίπτωση. Για το ακαδημαϊκό έτος 2019-2020, προτείνεται η εξέταση του πεζόμορφου ποιήματος, ως ποιητικού είδους που συνδέεται με την έλευση του μοντερνισμού, εξελίσσεται και διαφοροποιείται μέσα από κινήματά του. Ξεκινώντας από τη συλλογή του Καρόλου Μπωντλαίρ Μικρά ποιήματα σε πρόζα ή Το spleen του Παρισιού (1869), το μάθημα εξετάζει μεγάλους εκπροσώπους του είδους στη νεοελληνική και στις ξένες λογοτεχνίες, σε συνδυασμό με κομβικά ποιητολογικά ζητήματα που εγείρονται από τα κείμενά τους.

ΓΦΝ09 Θεωρία Λογοτεχνίας - ΣΤ΄ ΕΞΑΜΗΝΟ

Πέγκυ Καρπούζου

Εισαγωγή στη Θεωρία της Λογοτεχνίας. Η έννοια της λογοτεχνίας. Επισκόπηση σύγχρονων θεωριών του 20ού αιώνα: Φορμαλισμός, Νέα Κριτική, Δομισμός, Σημειωτική, Αναγνωστικές θεωρίες, Μαρξιστική Κριτική, Ψυχαναλυτική Κριτική, Πολιτισμική Κριτική. Οι βασικοί όροι και έννοιες κάθε θεωρητικής σχολής εξετάζονται κριτικά και μέσα από θεωρητικά δοκίμια (R. Barthes, U. Eco, R. Jakobson, M. Bakhtin, V. Shklovsky, C.Lévi-Strauss, κ.ά.). Eνδεικτική εφαρμογή της αφηγηματικής τυπολογίας του G.Genette στο μυθιστόρημα του Στρατή Τσίρκα, Ακυβέρνητες Πολιτείες.

ΜΦΝ12 - ΚΦΝ12 Νεοελληνική Λογοτεχνία 20ού αι. Ι - Ζ΄ ΕΞΑΜΗΝΟ

Ευριπίδης Γαραντούδης

Στόχος του μαθήματος είναι να αναλυθούν αισθητικά και να ενταχθούν στο ιστορικογραμματολογικό πλαίσιό τους ποιητικά κείμενα Ελλήνων ποιητών του τέλους του 19ου αιώνα και των αρχών του 20ού αιώνα, οι οποίοι ζουν και δημιουργούν μέχρι την εποχή του μεσοπολέμου. Επέλεξα να εξεταστούν με μεγαλύτερη έμφαση ορισμένοι ποιητές έναντι άλλων με κριτήριο αφενός τη λογοτεχνική ποιότητα και καταξίωση του έργου τους, αφετέρου το γεγονός ότι αντιπροσωπεύουν βασικές εκδοχές της εξέλιξης της ελληνικής ποίησης κατά την εξεταζόμενη περίοδο. Οι εξεταζόμενοι ποιητές είναι πρωτίστως ο Κ.Π. Καβάφης και δευτερευόντως οι Κωστής Παλαμάς, Άγγελος Σικελιανός και Κ.Γ. Καρυωτάκης. Στο πλαίσιο του μαθήματος θα επιχειρηθεί και η συνεξέταση του έργου των παραπάνω ποιητών, ώστε να γίνει αντιληπτή η, μικρότερη ή μεγαλύτερη κατά περίπτωση, παράλληλη ανταπόκρισή τους στα αισθητικά ρεύματα και τις ιστορικοκοινωνικές συνθήκες της εποχής τους.

MΦΝ20 Μέθοδοι προσέγγισης στη διδασκαλία της Νεοελληνικής Λογοτεχνίας - Ζ΄ ΕΞΑΜΗΝΟ

Δώρα Μέντη

Το μάθημα επικεντρώνεται σε σύγχρονες θεωρίες και πρακτικές που μπορούν να αξιοποιηθούν δημιουργικά στη σχολική τάξη, με στόχο να ενισχύσουν το ενδιαφέρον των μαθητών για τη λογοτεχνία. Συγκεκριμένα, θα παρουσιάσουμε διάφορους τρόπους, μεθόδους και δειγματικές διδασκαλίες που αποδεδειγμένα κέρδισαν το ενδιαφέρον των μαθητών και αναθέρμαναν τη σχέση τους με το γλωσσικό μάθημα. Με βασικό άξονα την καλλιέργεια της φιλαναγνωσίας αλλά και τους πειραματισμούς της δημιουργικής γραφής, θα αναδείξουμε τις δυνατότητες για ανανέωση της διδασκαλίας στη δευτεροβάθμια εκπαίδευση. 

Θεματικοί άξονες: διδασκαλία της λογοτεχνίας – φιλαναγνωσία - λογοτεχνία και ιστορία – λογοτεχνία και εικόνα/τέχνη – λογοτεχνία και Τ.Π.Ε. – λογοτεχνία και διδακτικά σενάρια.

ΜΦΝ14 Σεμινάριο Νεοελληνικής Φιλολογίας - Β΄ (Επιλογή ενός θέματος) - Ζ΄ ΕΞΑΜΗΝΟ

Κακλαμάνης: Ζητήματα ποιητικής στον Ερωτόκριτο του Βιτσέντζου Κορνάρου.

Σκοπός του Σεμιναρίου είναι να αναδείξει τα θεμελιώδη χαρακτηριστικά της ποιητικής τέχνης του Βιτσέντζου Κορνάρου όπως αυτά παρουσιάζονται στον Ερωτόκριτο, το κορυφαίο έργο της κρητικής και της νεοελληνικής λογοτεχνίας. Θα εξεταστούν ζητήματα δομής και οργάνωσης της αφηγηματικής ύλης, η προσωπογραφία, τα θέματα και τα μοτίβα του έργου και θα αναζητηθούν χαρακτηριστικές πρωτοβουλίες και επιλογές του ποιητή στο πλαίσιο των συμβάσεων του λογοτεχνικού είδους και των τάσεων της σύγχρονής του κρητικής λογοτεχνίας (16ος-17ος αι.).

Συνιστώμενη Βιβλιογραφία:

Βιτσέντζου Κορνάρου Ερωτόκριτος, Επιμέλεια Στυλιανός Αλεξίου, Αθήνα 1980 (και ανατυπώσεις).

Στέφανος Κακλαμάνης (επιμ.), Ζητήματα ποιητικής στον Ερωτόκριτο, Ηράκλειο 2006.

Στέφανος Κακλαμάνης (επιμ.), Ζητήματα ποιητικής και πρόσληψης στον Ερωτόκριτο, Δήμος Σητείας 2015.

Στέφανος Κακλαμάνης, Η κρητική ποίηση στα χρόνια της Αναγέννησης (14ος-17ος αι.), τ. Α´. Εισαγωγή, Αθήνα, ΜΙΕΤ, 2019. ΕΥΔΟΞΟΣ

-------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------

Καρπούζου: Πολιτισμική κριτική: αφήγηση, ταξίδι και ζητήματα ταυτότητας

Στόχος του σεμιναρίου είναι η μελέτη της αλληλεπίδρασης των λογοτεχνικών κειμένων με τα πολιτισμικά τους περικείμενα και ο τρόπος με τον οποίο εγγράφονται οι πολιτισμικές αναπαραστάσεις στην αφήγηση. Ειδικότερα, θα διερευνηθεί ο  ρόλος  των ζητημάτων  ατομικής και συλλογικής ταυτότητας στην κατασκευή και την ερμηνεία των λογοτεχνικών κειμένων. 

Εισαγωγή στη μεθοδολογία της επιστημονικής έρευνας. Σχέση των πολιτισμικών σπουδών με τη λογοτεχνική κριτική: αφού εξετάσουμε τις έννοιες της κουλτούρας, της ταυτότητας, και της ετερότητας, οι άξονες μελέτης του σεμιναρίου θα επικεντρωθούν σε θεωρητικά ζητήματα συγκρότησης της ταυτότητας του υποκειμένου με βάση: α) το φύλο και τη σεξουαλικότητα (φεμινιστική και έμφυλη κριτική) και β) τις κοινωνικές τάξεις, το έθνος, τη φυλή (μεταμαρξιστική και μετααποικιοκρατική κριτική).

Ειδικό ενδιαφέρον θα δοθεί στις κειμενικές απεικονίσεις της ετερότητας, του διαφορετικού, του περιθωριακού και του ξένου. Συγκεκριμένα, θα μελετηθούν στην ελληνική ταξιδιωτική λογοτεχνία ζητήματα έμφυλης ταυτότητας (γυναικεία ταξιδιωτική γραφή, απεικόνιση γυναικών στην ανδρική ταξιδιωτική γραφή) και εθνικής ταυτότητας (π.χ. ελληνικότητα, σχέσεις Ανατολής και Δύσης, παγκοσμιοποίηση).

Οι φοιτητές θα εκπονήσουν ερευνητική εργασία εφαρμόζοντας τα θεωρητικά εργαλεία που θα επιλέξουν σε λογοτεχνικά κείμενα του 19ου και του 20ου αιώνα. Η τελική βαθμολόγηση θα στηριχτεί σε τρεις παραμέτρους: στην εκπόνηση γραπτής εργασίας, στην προφορική παρουσίαση επιστημονικής μελέτης και στη συνολική συμμετοχή στο σεμινάριο.

------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------

Μέντη: «Η Αθήνα στη λογοτεχνία»

Η αποτύπωση ή ο πρωταγωνιστικός ρόλος μιας πόλης είναι ένα θέμα που διαρκώς κερδίζει έδαφος στη νεότερη λογοτεχνία. Είναι γνωστό ότι η ιστορική πόλη της Αθήνας έχει σημαντική θέση στην παγκόσμια γραμματεία,  δεν έχει αναδειχθεί όμως αρκετά η φυσιογνωμία της στην εγχώρια λογοτεχνική σκηνή. Στο σεμινάριο θα προσεγγίσουμε την πόλη στα διάφορα στάδια της ανάπτυξης, με έμφαση στην εικόνα που διαμόρφωσε στη διάρκεια του 20ου αιώνα. Με οδηγούς αντιπροσωπευτικά ποιητικά και πεζά λογοτεχνικά κείμενα θα μελετήσουμε τοπόσημα, αστικές διαδρομές, λογοτεχνικούς ήρωες και θα περπατήσουμε (κάποιες φορές) στην πόλη, άλλοτε με τη συνοδεία σύγχρονων αθηναιογράφων συγγραφέων και άλλοτε αναβιώνοντας την καθημερινότητα της παλιάς Αθήνας, την εποχή του Κωστή Παλαμά. 

Θεματικοί άξονες: Λογοτεχνική εικόνα της Αθήνας – Κωστής Παλαμάς – Γενιά του ’30  - Μεταπολεμικοί λογοτέχνες – Γενιά του ’70.

-------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------

Ξούριας: Αφηγηματική πεζογραφία της περιόδου 1830-1850

Το σεμινάριο εξετάζει τη σχέση (θεματική, κοινωνική, ιδεολογική κτλ.) της πεζογραφίας της περιόδου 1830-1850 με τις ιστορικές εξελίξεις της εποχής, δηλαδή τη διαπλοκή μυθοπλασίας και Ιστορίας. Απαιτείται οι φοιτητές να συνθέσουν σύντομη επιστημονική εργασία, την οποία θα παρουσιάσουν κατά τη διάρκεια των μαθημάτων.

ΚΦΝ13 Νεοελληνική Λογοτεχνία 20ού αι. ΙΙ - Ζ΄ ΕΞΑΜΗΝΟ

Θανάσης Αγάθος

Εστίαση στη νεοελληνική πεζογραφία των πρώτων δεκαετιών του 20ού αιώνα και στα ποικίλα ρεύματα που επηρέασαν την πεζογραφική παραγωγή, με παράλληλη εξέταση αντιπροσωπευτικών κειμένων της περιόδου (Ξενόπουλος, Θεοτόκης, Χατζόπουλος, Καζαντζάκης).

ΓΦΝ07 Νεοελληνική Λογοτεχνία 19ου αι. Ι - Ζ΄ ΕΞΑΜΗΝΟ

Ευριπίδης Γαραντούδης

Στόχος του μαθήματος είναι η παρουσίαση αντιπροσωπευτικών κειμένων της ελληνικής ποίησης του 19ου αιώνα και πιο συγκεκριμένα της περιόδου 1820-1880. Συγκεκριμένα, θα αναλυθούν από ιστορικογραμματολογική και αισθητική σκοπιά αντιπροσωπευτικά ποιητικά κείμενα των βασικών ποιητών της επτανησιακής και της αθηναϊκής ποιητικής παράδοσης, με έμφαση στο έργο του Διονυσίου Σολωμού και του Ανδρέα Κάλβου. Δευτερευόντως θα εξεταστούν ποιητικά κείμενα του Αριστοτέλη Βαλαωρίτη, του Παναγιώτη Σούτσου, του Αλέξανδρου Ρίζου Ραγκαβή κ.ά.

ΜΦΝ13 Νεοελληνική Λογοτεχνία 20ού αι. ΙΙ - Η΄ ΕΞΑΜΗΝΟ

Θανάσης Αγάθος

Εστίαση στη νεοελληνική πεζογραφία των πρώτων δεκαετιών του 20ού αιώνα και στα ποικίλα ρεύματα που επηρέασαν την πεζογραφική παραγωγή, με παράλληλη εξέταση αντιπροσωπευτικών κειμένων της περιόδου (Ξενόπουλος, Θεοτόκης, Χατζόπουλος, Καζαντζάκης).

ΜΦΝ15 - ΓΦΝ15 Νεοελληνική Λογοτεχνία 20ού αι. ΙΙΙ - H' ΕΞΑΜΗΝΟ

Φίλιππος Παππάς

Η εισαγωγική εξέταση μειζόνων ποιητών της Γενιάς του ’30 στην προτεινόμενη παράδοση θα επιχειρηθεί κειμενοκεντρικά, αλλά και ευρύτερα στο διανοητικό πλαίσιο των ποιητών. Η χρήση σύγχρονων αξιόπιστων διαδικτυακών εργαλείων (ΚΕΓ) και πολυμεσικού υλικού (αρχείο ΕΡΤ, απαγγελίες, μελοποιήσεις) που θα συμπληρώνει τις διαλέξεις και το eclass θα σκοπεύσει στην πληρέστερη και όσο το δυνατόν πιο οικεία στους φοιτητές προσέγγιση σημαντικών ποιητών και έργων, προκειμένου να καταστήσει  τις παραδόσεις πιο διαδραστικές και να δώσει ερέθισμα για εμβάθυνση στο αντικείμενο εκτός ωραρίου διδασκαλίας.

Στο μάθημα θα εξεταστούν εισαγωγικά (εβδομάδες 1-2) γενικά στοιχεία ιστορίας της νεοελληνικής λογοτεχνίας καθώς και όρια και όροι εμφάνισης των ποιητών της Γενιάς του ’30, μέσω όχι μόνο των πρώτων συλλογών τους, αλλά και του δοκιμιακού έργου τους, αλλά και κεντρικών περιοδικών εντύπων στα οποία πρωταγωνίστησε (Νέα Γράμματα, Τρίτο Μάτι). Θα αποπειραθεί ένταξή των εξεταζόμενων ποιητών στον ιστορικό χρόνο και σύνδεσή τους με ρεύματα και εκπροσώπους της ευρωπαϊκής λογοτεχνίας (όψιμος συμβολισμός, αγγλοσαξονικός μοντερνισμός, υπερρεαλισμός). Στην παράδοση θα δοθεί ιδιαίτερη έμφαση στο έργο του Γιώργου Σεφέρη και στην ευρύτερη διανοητική του συγκρότηση μέσω της χρήσης των ημερολογίων του (ακόμα και των πιο πρόσφατα εκδομένων) και των δοκιμών του, αλλά και τη σύνδεση του με την ιστορία και τη μουσική (μέσω ακρόασης έργων του Ντεμπισί, του Μπαχ και του Στραβίνσκι που εκτιμούσε πολύ).

ΜΦΝ16 - ΚΦΝ16 Νεοελληνική Λογοτεχνία 20ού αι. ΙV - Η΄ ΕΞΑΜΗΝΟ

Θανάσης Αγάθος

Μελέτη των ιδεολογικών και αισθητικών προσανατολισμών των πεζογράφων της γενιάς του 1930, παρουσίαση αντιπροσωπευτικών κειμένων της περιόδου (Μυριβήλης, Θεοτοκάς, Τερζάκης, Πολίτης, Βενέζης, Καραγάτσης, Νάκου κ.ά.) και εξέταση της κριτικής υποδοχής τους και της θέσης τους στον κανόνα της Νεοελληνικής Λογοτεχνίας.

ΜΦΝ18 Νεοελληνική Λογοτεχνία 20ού αι. VI - Η΄ ΕΞΑΜΗΝΟ

Μαρία Ρώτα

Η ανανέωση του νεοελληνικού πεζού λόγου κατά τη μεταπολεμική περίοδο. Θεματικές και μορφικές αναζητήσεις, ιδεολογικές τάσεις και καλλιτεχνικά ρεύματα, ο καταλυτικός ρόλος του πρόσφατου ιστορικού παρελθόντος (κατοχή, αντίσταση, εμφύλιος). Προσέγγιση αντιπροσωπευτικών κειμένων των Α. Κοτζιά, Δ. Χατζή, Γ. Ιωάννου, Μ. Αλεξανδρόπουλου, Μ. Χάκκα.

ΜΦΝ23 Ιστορία και Κείμενα της Νεοελληνικής Λογοτεχνίας - Η΄ ΕΞΑΜΗΝΟ

Ευριπίδης Γαραντούδης

Βασικός στόχος του μαθήματος είναι η επαλήθευση της ανάγνωσης από τους φοιτητές/τριες μιας σειράς λογοτεχνικών έργων που διδάχθηκαν σύμφωνα με το πρόγραμμα μαθημάτων του Τομέα Νεοελληνικής Φιλολογίας κατά τα προηγούμενα έτη των σπουδών τους και δευτερευόντως η γνώση της ιστορικογραμματολογικής πλαισίωσης αυτών των έργων. Η ανάγνωση-μελέτη θα γίνεται από το φάκελο του μαθήματος στο eclass, όπου θα υπάρχει το corpus των λογοτεχνικών έργων, σε ψηφιοποιημένη μορφή, σύμφωνα με την εξεταζόμενη ύλη των μαθημάτων του Τομέα Νεοελληνικής Φιλολογίας κατά τα τελευταία ακαδημαϊκά έτη. Η εξέταση του μαθήματος θα είναι προφορική και θα γίνεται από τον εξεταστή του μαθήματος με την παρουσία άλλων δύο μελών του Τομέα Νεοελληνικής Φιλολογίας.