Αρχική » Προπτυχιακές Σπουδές » Πρόγραμμα Σπουδών Ακαδημαϊκού Έτους 2019-2020 » Μαθήματα » Μαθήματα Αρχαίας Ελληνικής Φιλολογίας

Μαθήματα Αρχαίας Ελληνικής Φιλολογίας 2019-2020

ΦΦΑ01 Θεματογραφία-Γλωσσικές ασκήσεις - Α´ Εξάμηνο

Α. Μπάζου 

Στόχος του μαθήματος είναι μέσα από επιλεγμένα αποσπάσματα αττικού πεζού λόγου, κυρίως ιστοριογράφων και ρητόρων του 5ου και 4ου αι. π.Χ., να ασκηθούν οι φοιτητές και οι φοιτήτριες στη μετάφραση σε δόκιμο νεοελληνικό λόγο, ενώ παράλληλα γίνεται επανάληψη της Γραμματικής και του Συντακτικού της αρχαίας Ελληνικής γλώσσας.

ΦΦΑ02 Ηρόδοτος [Εισαγωγή στην ιστοριογραφία. Ερμηνεία κειμένων] - Α´ Εξάμηνο

Ρ. Χατζηλάμπρου  (Α-Λ και   Μ-Ω)

Στόχος του μαθήματος είναι να εξοικειώσει τους φοιτητές με τη γλώσσα, τις βασικές θεματικές και τα σημαντικότερα μεθοδολογικά προβλήματα που θέτει το έργο του Ηροδότου μέσω της μελέτης του πρώτου βιβλίου των Ιστοριών λόγω της προγραμματικής του λειτουργίας για το σύνολο του ηροδότειου έργου. Η ώρα των μαθημάτων θα αξιοποιείται κυρίως για τη μελέτη επιλεγμένων χωρίων του πρώτου βιβλίου, αλλά και την πραγμάτευση βασικών θεμάτων της έρευνας του έργου του Ηροδότου, όπως οι προκάτοχοι του Ηροδότου, ο Ηρόδοτος ως ιστορικός, ο τρόπος σύνθεσης της ιστορίας του, οι βασικές αντιλήψεις του για το θείο, αιτιότητα και ετερότητα στο έργο του Ηρόδότου κ.ά.

ΦΦΑ04 Σοφοκλής [Εισαγωγή στη δραματική ποίηση και στην τραγωδία. Ερμηνεία κειμένων. Μετρική] - Β´ Εξάμηνο

Β. Βερτουδάκης (Μ-Ω)

Εισαγωγή στη δραματική ποίηση και την εποχή της – Σοφοκλής: ο δημιουργός και το έργο του – ερμηνεία κειμένου: Σοφοκλή, Οιδίπους Τύραννος, φιλολογική και λογοτεχνική ανάλυση, μέτρο – αισθητικές και φιλοσοφικές διαστάσεις της τραγωδίας.

 

Ι. Κωνσταντάκος (Α-Λ)

Εισαγωγή στην αρχαία τραγωδία. Καταγωγή του είδους: οι πληροφορίες του Αριστοτέλη, διονυσιακές τελετές και σάτυροι, ο Αρίων και η δημιουργία του λογοτεχνικού διθύραμβου, η συμβολή των δωρικών περιοχών στη διαμόρφωση του είδους, ο Θέσπις και η ανάδειξη του ηθοποιού. Συνθήκες παραγωγής και παράστασης: θεατρικές εορτές, χορηγοί, ηθοποιοί και κομπάρσοι, μουσική και χορός, θεατρικός χώρος και σκηνικά, κοστούμια και μάσκες. Εισαγωγή στον Οιδίποδα Τύραννο του Σοφοκλή. Ο μύθος του Οιδίποδα στην αρχαία γραμματεία. Η μορφή της Σφίγγας: δυτικοασιατικές και αιγυπτιακές καταβολές και ελληνικές εκφάνσεις. Ο ρόλος της στην ιστορία του Οιδίποδα. Ανάλυση της πλοκής του Οιδίποδα Τυράννου: η συναρπαστική τεχνική του Σοφοκλή και οι ρωγμές στην αληθοφάνεια. Η διανοητική υπεροχή και η τραγική «αμαρτία» του Οιδίποδα. Ιστορικό πλαίσιο της τραγωδίας: ο Οιδίπους Τύραννος ως έκφραση των επιφυλάξεων του Σοφοκλή απέναντι στη σοφιστική κίνηση. Ερμηνεία και σχολιασμός του κειμένου του Οιδίποδα Τυράννου.


ΦΦΑ05 Εισαγωγή στην Κλασική Φιλολογία – Παπυρολογία – Παλαιογραφία – Κριτική κειμένου B' Εξάμηνο

Α. Παπαθωμάς (Α-Λ)

Στο πλαίσιο των παραδόσεων θα προσφερθεί αρχικά εισαγωγή στο γνωστικό αντικείμενο, τις αρχές και τις επιστημονικές μεθόδους της Κλασικής Φιλολογίας. Ακολούθως θα προσφερθεί αντίστοιχη εισαγωγή που θα αφορά στο γνωστικό αντικείμενο της ελληνικής και της λατινικής Παπυρολογίας. Αντικείμενο της παπυρολογίας είναι η μελέτη των χιλιάδων ελληνικών και λατινικών λογοτεχνικών παπύρων και παπυρικών εγγράφων που σώθηκαν σε διάφορες περιοχές της Μεσογείου (κυρίως στην Αίγυπτο αλλά και σε άλλες περιοχές όπως την Παλαιστίνη, Ιορδανία, Συρία, Ελλάδα, Μ. Ασία, Ιταλία κτλ.) και χρονολογούνται στο χρονικό διάστημα μεταξύ του 4ου αι. π.Χ. και του ύστερου 8ου αι. μ.Χ. Οι φοιτητές θα έρθουν για πρώτη φορά σε επαφή με παπύρους και όστρακα και θα ασκηθούν στην ανάγνωση βασικών τύπων γραφής. Επιπροσθέτως, θα δοθεί έμφαση στην ερμηνεία των παπυρικών κειμένων στα φιλολογικά και ιστορικά τους συμφραζόμενα. Ακολούθως, θα προσφερθεί σύντομη εισαγωγή στην ελληνική παλαιογραφία και στην ανάγνωση χειρόγραφων κωδίκων της βυζαντινής περιόδου. Τέλος, θα γίνει αναφορά στις βασικές αρχές της κριτικής του κειμένου.

 

Ρ. Χατζηλάμπρου (Μ-Ω)

Στόχος του μαθήματος είναι να αποτελέσει εισαγωγή στη μελέτη των ελληνικών χειρογράφων, αρχαίων (Παπυρολογία) και μεσαιωνικών (Παλαιογραφία), και να εξοικειώσει τους φοιτητές με τις βασικές μορφές των ελληνικών γραφών, βιβλιακών και επισεσυρμένων από την ελληνιστική περίοδο έως τον δέκατο πέμπτο αιώνα. Σε κάθε διδακτική ενότητα θα εστιάζουμε σε συγκεκριμένα κείμενα που επιλέχθηκαν για να καταδείξουν την εξέλιξη της ελληνικής γραφής και για να μας βοηθήσουν να εξετάσουμε στοιχεία της παράδοσης της ελληνικής γραμματείας σε πάπυρο, περγαμηνή και χαρτί κατά τη διάρκεια της παραπάνω περιόδου. Επιπλέον, το μάθημα θα αποτελέσει βασική εισαγωγή στην Αρχαία Ελληνική Φιλολογία, εστιάζοντας στην ιστορία της Ελληνικής Φιλολογίας. Τέλος, θα διδαχθούν οι βασικές αρχές της Κριτικής του Κειμένου, και θα διερευνηθεί ο τρόπος αποκατάστασης των κλασικών κειμένων.

ΚΦΑ05-ΜΦΑ05-ΓΦΑ05 Αρχαϊκή επική ποίηση πλην Ομήρου [Εισαγωγή στην αρχαϊκή επική ποίηση. Γλώσσα και μέτρο. Ερμηνεία κειμένων] - Γ´ Εξάμηνο

Αρχαϊκή επική ποίηση πλην Ομήρου [Εισαγωγή στην αρχαϊκή επική ποίηση. Γλώσσα και μέτρο. Ερμηνεία κειμένων]

Γ. Κάρλα

Στόχος του μαθήματος είναι να εισαγάγει τους φοιτητές στη θεματική, τη γλώσσα, την κριτική του κειμένου και το μέτρο της αρχαϊκής επικής ποίησης (πλην των ομηρικών επών). Το μάθημα εστιάζει στα έργα του Ησιόδου, στους Ομηρικούς Ύμνους και στον Επικό Κύκλο με τη μελέτη επιλεγμένων αποσπασμάτων από τη Θεογονία, τα Ἔργα καὶ Ἡμέραι, τον ομηρικό ύμνο Εἰς Ἀφροδίτην, και τα Κύπρια. Τα αποσπάσματα αυτά αφορούν σε κομβικές στιγμές της ελληνικής μυθολογίας και λογοτεχνίας, όπως η συνάντηση του Ησιόδου με τις Μούσες, η ανατροπή του Ουρανού από τον Κρόνο, το εγχείρημα του Προμηθέα με τη φωτιά, ο πίθος της Πανδώρας, ο έρωτας της Αφροδίτης για τον θνητό Αγχίση, το σχέδιο του Δία για την αρχήτου Τρωικού πολέμου, κ.ά.

(1.) Ο Επικός κύκλος και οι Ομηρικοί ύμνοι, η Βατραχομυομαχία και ο Μαργίτης. Ο Ησίοδος και το Αρχαϊκό έπος μετά τον Ησίοδο (μορφή και περιεχόμενο, με ιδιαίτερη έμφαση στις σχέσεις με τον Όμηρο και στις επιδράσεις που άσκησαν). (2.) Η ΑΡΧΑΪΚΗ ΕΠΙΚΗ ΠΟΙΗΣΗ ΤΗΣ ΚΥΠΡΟΥ. (Β΄) ΚΕΙΜΕΝΑ: Αποσπ. 2 F1-2 (ΕΥΚΛΟΣ) / 3 T1, T4, T6, T7 – F1, F2, F4-5, F6, F7, F11, F13-14, F16, F19, F25 (Κύπρια έπη) / 4 Τ1, Τ2, F1 (HΓΗΣΙΝΟΥΣ) / 5 Υ1 (στ. 1-6, 45-106, 191-255, 281-93, και λοιποί στίχοι ως αδίδακτο), Υ2, Υ3 (ΟΜΗΡΙΚΟΙ ΥΜΝΟΙ Εις Αφροδίτην).

     Βιβλιογραφία: Α. Ι. Βοσκού, Αρχαία Κυπριακή Γραμματεία, τόμ. 1: Ποίηση Επική Λυρική Δραματική, Λευκωσία ( Ίδρυμα Αναστάσιος Γ. Λεβέντης) 1995 / 20082 (Εισαγωγή, Κείμενο – Μετάφραση και Σχόλια, με αναλυτική βιβλιογραφία). Βλ. επίσης: A. Bernabé, Poetae Epici Graeci, Testimonia et Fragmenta, Pars Ι, Stutgardiae et Lipsiae19962 – M. L. West, Homeric Hymns, Homeric Apocrypha, Lives of Homer, Cambridge Mass. – London 2003· Greek Epic Fragments from the Seventh to the Fifth Centuries BC, Cambridge Mass. – London 2003· A. Faulkner, The Homeric Hymn to Aphrodite: Introduction, Text, and Commentary, Oxford 2008

 

ΚΦΑ06 Αρχαϊκή λυρική ποίηση [Εισαγωγή. Ερμηνεία κειμένων] - Γ´ Εξάμηνο

Ε. Μακρυγιάννη

Εισαγωγή στην αρχαϊκή λυρική ποίηση: χαρακτηριστικά της αρχαϊκής εποχής, ορολογία, μουσικά όργανα, είδη της λυρικής ποίησης, συνθήκες εκτέλεσης/παράστασης. Εισαγωγή στη μετρική· αναλυτικά το δακτυλικό εξάμετρο, ελεγειακό δίστιχο, ιαμβικό τρίμετρο μαζί με τον χωλίαμβο/σκάζοντα ίαμβο και τον ισχιορρωγικό, τροχαϊκό τετράμετρο καταληκτικό και τα συναφή μέτρα των επωδών. Οι σημαντικότεροι αρχαϊκοί λυρικοί ποιητές και το έργο τους· σχολιασμός, ερμηνεία, μετάφραση επιλεγμένων αποσπασμάτων από σχεδόν όλο το εύρος της σωζόμενης αρχαϊκής λυρικής ποίησης: α΄) από το έργο ελεγειακών και ιαμβογράφων ποιητών: Αρχίλοχος, Καλλίνος, Σημωνίδης, Τυρταίος, Μίμνερμος, Σόλων, Θέογνις και Θεογνίδεια, Ξενοφάνης, Ιππώναξ, Ανάνιος και β΄) από το έργο ποιητών της μελικής (μονωδικής και χορικής) ποίησης: Αλκμάν, Αλκαίος, Σαπφώ, Ίβυκος, Σιμωνίδης ο Κείος, Ανακρέων, Πίνδαρος, Βακχυλίδης.

ΜΦΑ06 - ΓΦΑ06 Αρχαϊκή λυρική ποίηση [Εισαγωγή. Ερμηνεία κειμένων] - Γ´ Εξάμηνο

Ε. Μακρυγιάννη

Εισαγωγή στην αρχαϊκή λυρική ποίηση: χαρακτηριστικά της αρχαϊκής εποχής, ορολογία, μουσικά όργανα, είδη της λυρικής ποίησης, συνθήκες εκτέλεσης/παράστασης. Εισαγωγή στη μετρική· αναλυτικά το δακτυλικό εξάμετρο, ελεγειακό δίστιχο, ιαμβικό τρίμετρο μαζί με τον χωλίαμβο/σκάζοντα ίαμβο και τον ισχιορρωγικό, τροχαϊκό τετράμετρο καταληκτικό και τα συναφή μέτρα των επωδών. Οι σημαντικότεροι αρχαϊκοί λυρικοί ποιητές και το έργο τους· σχολιασμός, ερμηνεία, μετάφραση επιλεγμένων αποσπασμάτων από σχεδόν όλο το εύρος της σωζόμενης αρχαϊκής λυρικής ποίησης: α΄) από το έργο ελεγειακών και ιαμβογράφων ποιητών: Αρχίλοχος, Καλλίνος, Σημωνίδης, Τυρταίος, Μίμνερμος, Σόλων, Θέογνις και Θεογνίδεια, Ξενοφάνης, Ιππώναξ, Ανάνιος και β΄) από το έργο ποιητών της μελικής (μονωδικής και χορικής) ποίησης: Αλκμάν, Αλκαίος, Σαπφώ, Ίβυκος, Σιμωνίδης ο Κείος, Ανακρέων, Πίνδαρος, Βακχυλίδης.

ΚΦΑ07 Όμηρος [Εισαγωγή στα ομηρικά έπη. Ερμηνεία χωρίων της Ιλιάδος] - Δ´ Εξάμηνο

 Ε. Μακρυγιάννη

Το «επικό» είδος, χαρακτηριστικά της προφορικής σύνθεσης  (π.χ. επαναλήψεις, λογότυποι, επαναλαμβανόμενοι τυπικοί στίχοι, τυπικές σκηνές, τυπικά θέματα), η γλώσσα και το μέτρο των ομηρικών επών, η δομή των ομηρικών στίχων (τομές, ζεύγματα, διασκελισμοί κ.λπ.), χαρακτηριστικά του ομηρικού ύφους, παρομοιώσεις κ.ά., σύγκριση επικών προοιμίων (ιδίως της Ἰλιάδας και της Ὀδύσσειας με αναφορές και στα έργα του Ησιόδου Θεογονία και Ἔργα καὶ Ἡμέραι), ηρωικός κώδικας. Περιεχόμενο, σχέδιο και  τεχνική της Ιλιάδας. Ερμηνεία του μεγαλύτερου τμήματος της ραψωδίας Α και επίσης άλλων χαρακτηριστικών, σύντομων ή εκτενέστερων, ιλιαδικών χωρίων.

ΜΦΑ07 - ΓΦΑ07 Όμηρος [Εισαγωγή στα ομηρικά έπη. Ερμηνεία χωρίων της Ιλιάδος] - Δ´ Εξάμηνο

Ε. Μακρυγιάννη

Το «επικό» είδος, χαρακτηριστικά της προφορικής σύνθεσης  (π.χ. επαναλήψεις, λογότυποι, επαναλαμβανόμενοι τυπικοί στίχοι, τυπικές σκηνές, τυπικά θέματα), η γλώσσα και το μέτρο των ομηρικών επών, η δομή των ομηρικών στίχων (τομές, ζεύγματα, διασκελισμοί κ.λπ.), χαρακτηριστικά του ομηρικού ύφους, παρομοιώσεις κ.ά., σύγκριση επικών προοιμίων (ιδίως της Ἰλιάδας και της Ὀδύσσειας με αναφορές και στα έργα του Ησιόδου Θεογονία και Ἔργα καὶ Ἡμέραι), ηρωικός κώδικας. Περιεχόμενο, σχέδιο και  τεχνική της Ιλιάδας. Ερμηνεία του μεγαλύτερου τμήματος της ραψωδίας Α και επίσης άλλων χαρακτηριστικών, σύντομων ή εκτενέστερων, ιλιαδικών χωρίων.

ΚΦΑ08 - ΜΦΑ08 Πλάτων [Εισαγωγή στην προ Πλάτωνος ελληνική φιλοσοφία. Ερμηνεία κειμένων] - Δ´ Εξάμηνο

Δ. Καραδήμας

Στόχος του μαθήματος είναι να εισαγάγει τους φοιτητές στη μελέτη του έργου και της φιλοσοφικής σκέψης του Πλάτωνα. Μετά τη γενική εισαγωγή (βίος και έργο του φιλοσόφου, η εποχή του, οι επιδράσεις που δέχτηκε, η θέση του στην ιστορία της φιλοσοφίας, κλπ.), το μάθημα επικεντρώνεται στη μελέτη και ανάλυση (φιλολογική και φιλοσοφική) του Φαίδρου. Ο διάλογος αυτός επελέγη όχι μόνον για την απαράμιλλη λογοτεχνική του αξία, αλλά και για την ποικιλία των φιλοσοφικών προβλημάτων που εξετάζει (έρωτας, ρητορική, ψυχή, ανάμνηση, διαλεκτική, θεωρία των Ιδεών, κλπ.). Τα θέματα που μας απασχολούν περισσότερο, ωστόσο, είναι αυτά του έρωτα και της ρητορικής – τα δύο βασικά θέματα του διαλόγου.

 

Β. ΛΕΝΤΑΚΗΣ

ΦΦΑ03 Αττικοί ρήτορες [Εισαγωγή στη Ρητορική. Γραμματική και σύνταξη Αττικής διαλέκτου. Ερμηνεία κειμένων] - Ε΄ Εξάμην

Ρ. Χατζηλάμπρου

Βασικός στόχος του μαθήματος είναι να αποτελέσει εισαγωγή στην αττική ρητορεία μέσω της μελέτης επιλεγμένων δικανικών λόγων. Όταν θα ολοκληρωθεί η σειρά των μαθημάτων, αναμένεται ότι οι φοιτητές θα είναι σε θέση να εντοπίζουν ορισμένες βασικές τεχνικές πειθούς ενός ρητορικού κειμένου, να αντιλαμβάνονται τον ρόλο του ρήτορα/λογογράφου, να έχουν αποκτήσει εξοικείωση με το ύφος και τη ρητορική τέχνη συγκεκριμένων ρητόρων, και να μπορούν να αποδώσουν το περιεχόμενο ορισμένων όρων του αττικού δικαίου.

ΚΦΑ09 Ευριπίδης [Εισαγωγή. Ερμηνεία κειμένων] - Ε´ Εξάμηνο

Μ. Θωμά

Το μάθημα εστιάζει στη μελέτη της δραματικής ποίησης ως είδους μέσα από την ερμηνευτική ανάλυση της τραγωδίας Βάχκες του Ευριπίδη. Στο πλαίσιο της εξέτασης της εν λόγω τραγωδίας επιδιώκεται η παρουσίαση του έργου του Ευριπίδη, της σχέσης του με την ιστορική και κοινωνική πραγματικότητα της εποχής του, καθώς και της γενικότερης θέσης του τραγικού στην αρχαιοελληνική γραμματεία της κλασικής περιόδου. Κατά τη διάρκεια του μαθήματος θα μελετηθεί στίχο προς στίχο η εν λόγω τραγωδία, ενώ θα αναλυθούν, μεταξύ άλλων, οι δραματικές τεχνικές του Ευριπίδη, το ύφος, η γλώσσα και το μέτρο του έργου, καθώς επίσης η ιδεολογία και οι θεολογικές απόψεις του συγγραφέα. Έμφαση θα δοθεί επίσης και στη μελέτη των αρχαίων μαρτυριών για τον ποιητή και το έργο του.

ΜΦΑ09 - ΓΦΑ09 Ευριπίδης [Εισαγωγή. Ερμηνεία κειμένων] - Ε´ Εξάμηνο

Μ. Θωμά

Το μάθημα εστιάζει στη μελέτη της δραματικής ποίησης ως είδους μέσα από την ερμηνευτική ανάλυση της τραγωδίας Βάχκες του Ευριπίδη. Στο πλαίσιο της εξέτασης της εν λόγω τραγωδίας επιδιώκεται η παρουσίαση του έργου του Ευριπίδη, της σχέσης του με την ιστορική και κοινωνική πραγματικότητα της εποχής του, καθώς και της γενικότερης θέσης του τραγικού στην αρχαιοελληνική γραμματεία της κλασικής περιόδου. Κατά τη διάρκεια του μαθήματος θα μελετηθεί στίχο προς στίχο η εν λόγω τραγωδία, ενώ θα αναλυθούν, μεταξύ άλλων, οι δραματικές τεχνικές του Ευριπίδη, το ύφος, η γλώσσα και το μέτρο του έργου, καθώς επίσης η ιδεολογία και οι θεολογικές απόψεις του συγγραφέα. Έμφαση θα δοθεί επίσης και στη μελέτη των αρχαίων μαρτυριών για τον ποιητή και το έργο του.

ΚΦΑ11 - ΓΦΑ11 Σεμινάριο Αρχαίας Ελληνικής Φιλολογίας [Εισαγωγή στη μεθοδολογία της επιστημονικής έρευνας - Θέματα εξειδίκευσης στα διδασκόμενα αντικείμενα ή νέα αντικείμενα] - ΣΤ´ Εξάμηνο

1. Β. Βερτουδάκης: Ερωτική λογοτεχνία: φιλοσοφία, επίγραμμα, επιστολογραφία

Στο Σεμινάριο θα εξετάσουμε την ερωτική λογοτεχνία των Αρχαίων Ελλήνων, όπως αυτή εκδηλώνεται στα ακόλουθα είδη: α) φιλοσοφικός διάλογος: θα δούμε αναλυτικά το Συμπόσιο του Πλάτωνα και πιο συνοπτικά το ομώνυμο έργο του Ξενοφώντα, τον Ερωτικό του Πλουτάρχου και τους Έρωτες του ψευδο-Λουκιανού, β) επιγραμματική ποίηση: αντικείμενο της μελέτης μας θα αποτελέσουν τα δύο ερωτικά βιβλία της Παλατινής Ανθολογίας, το 5ο με τα ετεροφυλοφιλικά επιγράμματα και το 12ο με τα ομοερωτικά, τη λεγόμενη Μούσα παιδική  γ) επιστολογραφία: θα διερευνήσουμε τους κατ’ εξοχήν ερωτικούς επιστολογράφους της όψιμης λογοτεχνικής παραγωγής, Φιλόστρατο και Αρισταίνετο. Στόχος του σεμιναρίου είναι επίσης να μυήσει τους φοιτητές στη μέθοδο συγγραφής μιας πανεπιστημιακής εργασίας. Κάθε μέλος του σεμιναρίου θα αναλάβει μια προφορική εισήγηση και την τελική επεξεργασία του ίδιου θέματος σε γραπτή σεμιναριακή εργασία (περ. 5 χιλιάδων λέξεων) που θα υποβληθεί στο τέλος του εξαμήνου.

 

2. Μ. Γιόση: Σαπφώ

Ερμηνευτικός σχολιασμός αποσπασμάτων της Σαπφούς με αναφορές σε γενικότερα θέματα του Αρχαϊκού Λυρισμού και παράλληλη εξέταση αποσπασμάτων άλλων λυρικών ποιητών.

 

3. Α. Καρβούνη:  Αρχαίο ελληνικό έπος από τον Όμηρο ως τον Νόννο: ποίηση και απαγγελία

Το θέμα του σεμιναρίου είναι η απεικόνιση της ποιητικής δραστηριότητας στην ελληνική επική ποίηση από την αρχαϊκή περίοδο μέχρι την ύστερη αρχαιότητα. Μετά από μια εισαγωγή στα μυθολογικά έπη που διασώζονται ακέραια (με έμφαση στον Απολλώνιο Ρόδιο, τον Κόιντο Σμυρναίο και τον Νόννο), θα εστιάσουμε στα προοίμια και σε επιλεγμένα χωρία των έργων αυτών, στα οποία περιγράφονται ποιητικοί αγώνες, συμπόσια, και άλλες σκηνές ποιητικής έμπνευσης, απαγγελίας, τραγουδιού και χορού. Στόχος του σεμιναρίου είναι να εξοικειωθούν οι συμμετέχοντες με την μεταγενέστερη επική ποίηση μέσα από την οπτική της ποιητικής δραστηριότητας, καθώς και με την μέθοδο για τη συγγραφή επιστημονικής εργασίας στον τομέα της επικής ποίησης. Στο τέλος του εξαμήνου οι συμμετέχοντες θα παρουσιάσουν προφορικά και στη συνέχεια θα υποβάλουν σε γραπτή μορφή τη σεμιναριακή εργασία τους σε θέμα που εμπίπτει στο αντικείμενο του σεμιναρίου.

 

4. Σ. Ματθαίος: Απολλώνιος Ρόδιος,  Ἀργοναυτικά

Το σεμινάριο στοχεύει στην ανάλυση και ερμηνεία του τρίτου βιβλίου των Ἀργοναυτικῶν του Απολλώνιου Ρόδιου υπό το πρίσμα των εννοιών “παράδοση” και “νεωτερικότητα” που χαρακτηρίζουν την ελληνιστική ποιητική δημιουργία. Παράλληλα θα μελετηθούν μεταξύ άλλων η σχέση του Απολλώνιου με τον Καλλίμαχο και το καλλιμάχειο πρόγραμμα, το ηρωϊκό στοιχείο των Ἀργοναυτικῶν και ο ρόλος των θεών, θα διερευνηθούν οι αφηγηματικές τεχνικές του έπους και θα επιχειρηθεί, τέλος, αποτίμηση του στο πλαίσιο της ελληνιστικής ποιητικής. Οι συμμετέχοντες θα μελετήσουν και θα παρουσιάσουν προφορικά ενότητες από το τρίτο βιβλίο των Ἀργοναυτικῶν και, βάσει των παρουσιάσεών τους, θα εκπονήσουν γραπτή σεμιναριακή εργασία που θα καταθέσουν με τη λήξη του εξαμήνου.

 

5. Λ. Παπαδημητρόπουλος: Ο οίκος στον Ευριπίδη: Άλκηστη - Μήδεια - Ιππόλυτος

Στην αναζήτηση ενός αποτελεσματικού εργαλείου για μια καθολική ερμηνεία των σωζόμενων αρχαίων τραγωδιών ο φιλόλογος-ερευνητής ίσως βρει στην έννοια του οίκου το επιθυμητό κλειδί. Θα μπορούσαμε να ισχυριστούμε ότι η συγκεκριμένη έννοια ανάγεται στο θεματικό κέντρο ενός μεγάλου μέρους της παγκόσμιας λογοτεχνικής παραγωγής. Οι σχέσεις που αναπτύσσονται ανάμεσα στα μέλη μιας οικογένειας, καθώς επίσης ανάμεσα σε μια οικογένεια και άλλα πρόσωπα έξω από αυτήν έχουν αποτελέσει το προσφιλέστερο θέμα πραγμάτευσης όσων ασχολούνται με την καλλιέργεια του αφηγηματικού λόγου. Έχει, άλλωστε, εύστοχα υποστηριχθεί ότι η οικογένεια ως πρωταρχικό κύτταρο του ευρύτερου κοινωνικού συνόλου συνιστά μια μικρογραφία του. Τα τρία δράματα του Ευριπίδη που θα αναλύσουμε παρουσιάστηκαν στο θέατρο του Διονύσου σε χρονικό διάστημα περίπου μιας δεκαετίας και συγκαταλέγονται στα αριστουργήματα της παγκόσμιας λογοτεχνίας. Και τα τρία χαρακτηρίζονται από την επενέργεια ενός ή περισσότερων ερωτικών τριγώνων. Στο πλέγμα των σχέσεων που διαμορφώνονται σ’ αυτά κυρίαρχη θέση κατέχει ο παράγοντας που ορίζω ως «αντικατάσταση στο λέχος». Το στοιχείο αυτό μπορεί να εντοπιστεί στο σύνολο των σωζόμενων τραγωδιών του Ευριπίδη και αποτελεί ένα από τα κυρίαρχα στοιχεία της δραματουργίας του. Με την κατάλληλη αξιοποίηση των δεδομένων που του προσέφερε η μυθολογική παράδοση, αλλά και με τις ριζικές τροποποιήσεις που επέφερε πάνω σ’ αυτήν, ο Ευριπίδης έδωσε στον έρωτα μια πρωταρχική θέση στην ποίησή του. Άλλες πτυχές που θα μας απασχολήσουν στο παρόν σεμινάριο είναι: η θέση των παιδιών και των υπηρετών στον οίκο, η σημασία των εισόδων και των εξόδων από τον οίκο, ο ρόλος των όρκων, η σχέση του οίκου με την πόλη και η επενέργεια των θεών πάνω στη διαμόρφωση των σχέσεων του οίκου.

 

6. Λ. Παπαδημητρόπουλος: Ο Ευριπίδης και ο Μύθος των Ατρειδών: Ηλέκτρα-Ορέστης-Ελένη 

Στο σεμινάριο αυτό θα αναλυθούν διεξοδικά οι ανωτέρω τραγωδίες του Ευριπίδη, οι οποίες συγκαταλέγονται σε μία ωριμότερη φάση της δημιουργίας του, όταν είχε αποκρυσταλλωθεί πια το προσωπικό του ύφος. Έμφαση θα δοθεί στην πρωτοποριακή πραγμάτευση του μύθου από τον τραγικότερο των ποιητών, στα διάφορα συστατικά στοιχεία της δραματουργίας του, όπως τον αφηγηματικό πρόλογο, τον αγώνα λόγων, την αγγελική ρήση, τον από μηχανής θεό, καθώς επίσης στη σκιαγράφηση των χαρακτήρων των έργων και στον επικαθορισμό της δράσης από τον θεϊκό παράγοντα. Οι φοιτητές θα έρθουν επίσης σε επαφή με ξενόγλωσση βιβλιογραφία, γι' αυτό ένα από τα προαπαιτούμενα του σεμιναρίου είναι ο καλός χειρισμός τουλάχιστον της αγγλικής γλώσσας. 

 

7. S. COSTANZA- Γ. ΚΑΡΛΑ: Μαντεία, παιχνίδια, γραφή, τέχνες και ο πρώτος ευρετής

Οι αρχαίοι Έλληνες έδωσαν μεγάλη έμφαση στο θέμα του πρώτου ευρετή, κυρίως από τον 5ο αιώνα π.Χ. Συνήθως πρόκειται για μυθικό πρόσωπο, στον οποίο αποδίδεται η εφεύρεση (εὕρημα) κάποιας τέχνης, των επιστημών, των μαγικών πράξεων, αλλά και των παιχνιδιών και διαφορετικών πραγμάτων της καθημερινής ζωής. Ο πρώτος ευρετής (στα Λατινικά primus inventor) αποτελεί σε κάθε περίπτωση μία γνωστή προσωπικότητα του μύθου (ή της ιστορίας) με εξαιρετική εξυπνάδα. Να μνημονεύσουμε για παράδειγμα τον ήρωα των Ομηρικών επών, τον Παλαμήδη, γνωστό και σαν ευρετή της γραφής, των επιτραπέζιων παιχνιδιών, των μέτρων και των βαρών.  Άλλες φορές είναι θέμα για ξένους λαούς, εμφανώς για τους Αιγυπτίους ή τους Χαλδαίους. Περισσότερο οι κρυφές τέχνες, ως και η αστρονομία και η μαντεία προέρχονται από την Ανατολή. Το σεμινάριο εξετάζει ένα χαρακτηριστικό θέμα του αρχαίου Ελληνικού κόσμου και βασίζεται στις πηγές που συζητάνε το πρόβλημα του πως και πότε εφευρέθηκαν  οι πολιτιστικές ιδέες. 

8. S. COSTANZA- Α. ΠΑΠΑΘΩΜΑΣ: Η θυσία στην αρχαία Ελλάδα, η ιεροσκοπία και η ηπατοσκοπία 

Η ιεροσκοπία είναι η μαντική εξέταση των σημείων που έχουν παρακρατηθεί από τα σπλάχνα (ἱερά) των τυθών, συνήθως του ήπατος. Αυτή η τέχνη συνδέεται με την θυσία, την κεντρική πράξη της θρησκείας της κλασσικής και ελληνιστικής πόλης. Η αιμάτινη θυσία προνοεί το τελετουργικό στο ναό με δυναμική συμμετοχή των συμβουλευόμενων, οι οποίοι ρωτάνε τους ιερείς να δείξουν στα σπλάχνα τις απαντήσεις στα ζητήματά τους. Πολλές λογοτεχνικές πηγές σχετίζονται με τη θυτική, ως και την Ανάβαση του Ξενοφώντα, που μαρτυρεί τη σημασία της ιεροσκοπίας για το στρατό στην κλασσική εποχή. Πρέπει να δοθεί έμφαση και στις παπυρολογικές πηγές. Κάποιοι πάπυροι του 2ου-4ου αιώνα κρατάνε τα εγχειρίδια αυτής της μαντικής τέχνης, με πολλές χρήσιμες πληροφορίες. Το θέμα του σεμιναρίου αποτελεί ένα βασικό κεφάλαιο της ιστορίας της αρχαίας θρησκείας.

 

9. Μ. Θωμά:  Ιδιωτική Επιστολογραφία της μετακλασικής περιόδου

Στόχος του σεμιναρίου είναι η μελέτη των ιδιωτικών επιστολών της μετακλασικής περιόδου, δηλαδή της περιόδου που ξεκινάει με την ελληνιστική εποχή και φτάνει έως και την ύστερη αρχαιότητα. Μετά από μία σύντομη εισαγωγή στη θεωρία της αρχαίας ελληνικής επιστολογραφίας θα διαβαστούν και θα αναλυθούν λεπτομερώς τόσο λογοτεχνικές επιστολές του ελληνορωμαϊκού κόσμου, όσο και καθαρά ιδιωτικές επιστολές γραμμένες σε παπύρους και συναφείς φορείς γραφής (όστρακα, αρχαίες μεμβράνες, ξύλινες πινακίδες κτλ.) από την ελληνιστική, ρωμαϊκή και πρώιμη βυζαντινή ανατολική Μεσόγειο, οι οποίες φανερώνουν ποικίλες πτυχές της καθημερινής ζωής και των σχέσεων των κατοίκων του μετακλασικού κόσμου. Βασικός σκοπός του σεμιναρίου είναι να παράσχει στους φοιτητές εξειδικευμένες γνώσεις σχετικά με τις γενικές αρχές και τη θεωρία της αρχαίας ελληνικής ιδιωτικής επιστολογραφίας της μετακλασικής αρχαιότητας, καθώς επίσης και με τα βασικά θέματα, τα δομικά μοτίβα, τη γλώσσα και το ύφος των επιστολών αυτών.

 

10. Μ. Θωμά: Οικογενειακός βίος στην Αρχαία Ελληνική Γραμματεία

Στο σεμινάριο θα μελετηθούν πτυχές του αρχαιοελληνικού οικογενειακού βίου, όπως εμφανίζονται σε λογοτεχνικά και μη κείμενα της αρχαίας ελληνικής γραμματείας. Θα αξιοποιηθούν κάθε είδους λογοτεχνικά κείμενα, πεζά και ποιητικά, από τον Όμηρο έως την ύστερη αρχαιότητα, καθώς επίσης και μαρτυρίες που σώζονται σε άλλα γραμματειακά είδη (επιγραφές, πάπυροι, όστρακα κτλ.) και φωτίζουν άγνωστες εν πολλοίς πλευρές του οικογενειακού βίου, τις σχέσεις μεταξύ των μελών μιας οικογένειας, τον τρόπο σκέψης και τις επικρατούσες νοοτροπίες κατά τη συγκεκριμένη χρονική περίοδο. Στόχος του μαθήματος είναι να κατανοήσουν οι φοιτητές τις βασικές πτυχές του οικογενειακού βίου των αρχαίων Ελλήνων, και να διδαχθούν πώς πρέπει να συλλέγουν, να μελετούν, να αξιολογούν και να αξιοποιούν τα διάφορα είδη γραμματειακών πηγών.


11. Ε. Τσιτσιανοπούλου: Εισαγωγή στην Παπυρολογία - Παλαιογραφία

Στόχος του μαθήματος είναι η εισαγωγή στο γνωστικό αντικείμενο και η εξέταση των επιστημονικών αρχών και της μεθοδολογίας της ελληνικής Παπυρολογίας και της Παλαιογραφίας. Στα πλαίσια του μαθήματος γίνεται εκτεταμένη μελέτη ελληνικών χειρογράφων, αρχαίων (Παπυρολογία) και μεσαιωνικών (Παλαιογραφία). Οι φοιτητές/τριες εξοικειώνονται με την ανάγνωση βασικών τύπων γραφής και την ερμηνεία επιλεγμένων φιλολογικών παπύρων, παπυρικών εγγράφων, οστράκων και περγαμηνών. Θα δοθεί έμφαση, επίσης, στην εκμάθηση της χρήσης των συγχρόνων ηλεκτρονικών βοηθημάτων και μέσων (βάσεων δεδομένων, προγραμμάτων κτλ.) τα οποία είναι απαραίτητα στη σύγχρονη παπυρολογική έρευνα. Παράλληλα γίνεται και σύντομη εισαγωγή στην ελληνική Παλαιογραφία και αναφορά στις βασικές αρχές της κριτικής κειμένου καθώς και ασκήσεις μεταγραφής, χρονολόγησης και αποκατάστασης κειμένων.

 

12. Ν. Μανουσάκης - Δ. Καραδήμας: Δράμα: Ο Ερωτικός Μύθος στην Τραγωδία

Πώς χρησιμοποίησε ο Αισχύλος έναν ερωτικό μύθο για να μεταφέρει στη σκηνή την Ιλιάδα; Πώς χειρίστηκε ο ίδιος ποιητής στις Τοξότιδες τον μύθο του Ακταίωνα, του Θηβαίου κυνηγού που είχε τόση εμπιστοσύνη στα θέλγητρά του ώστε να πιστέψει ότι μπορεί να σαγηνεύσει την ομόκλινη του Δία Σεμέλη; Πώς ισορροπεί ο Αισχύλος ανάμεσα στον βίαιο έρωτα και την υπερκαθορισμένη εκπλήρωση στη σατυρική Αμυμώνη; Πώς η ερωτική διάσταση της Κλυταιμνήστρα καθορίζει τον Αγαμέμνονα συνολικά; Πώς λειτουργεί ο ερωτικός μύθος στην Αντιγόνη του Σοφοκλή, και πώς τον «παραμετροποίησε» ο Ευριπίδης στη δική του χαμένη Αντιγόνη; Ποιες πτυχές στο ήθος του τραγικού ήρωα φωτίζονται με την εκούσια ερωτική εκδίκηση στη Μήδεια του Ευριπίδη, και ποιες με την ακούσια στις Τραχίνιες του Σοφοκλή; Πώς χρησιμοποιεί ο Ευριπίδης τον συζυγικό ερωτικό μύθο σε παραμυθοδράματα όπως η Άλκηστη και η Ελένη; Αυτά και άλλα συγγενή ερωτήματα θα προσεγγίσουμε στο παρόν σεμινάριο, επιχειρώντας να απαντήσουμε στο πυρηνικό ερώτημα του τι πυροδοτεί και τι νοηματοδοτεί το ερωτικό στοιχείο στην τραγωδία.

 

13Α. Παπαθωμάς: Λογοτεχνικά κείμενα σε αρχαίους φορείς γραφής

Κατά το σεμινάριο θα εξετασθούν ελληνικά λογοτεχνικά κείμενα της αρχαιότητας που παραδίδονται σε πρωτότυπους αρχαίους φορείς γραφής (παπύρους, όστρακα, ξύλινες πινακίδες και πρώιμες περγαμηνές). Θα εξετασθούν τόσο κείμενα γνωστά στη μεσαιωνική χειρόγραφη παράδοση όσο και κυρίως κείμενα άγνωστα σε αυτήν. Το χρονικό διάστημα στο οποίο θα επικεντρωθεί το σεμινάριο θα είναι από την ελληνιστική έως την πρώιμη αραβική εποχή.

 

14. Δ. Σταμάτης (Α. Παπαθωμάς): Ελάσσονες μορφές κωμωδίας: Παρωδία – Φλύακες της Αρχαίας Κύπρου

Στο προσφερόμενο σεμινάριο θα πραγματοποιηθεί παρουσίαση και ανάλυση των ποικίλων –ελασσόνων κατά μείζονα λόγο, πλην ξεχωριστού ενδιαφέροντος– κωμικών ειδών που αναπτύχθηκαν στην Κύπρο και την Ανατολική Μεσόγειο κατά την Ελληνιστική περίοδο. Κατά τη διάρκεια των συναντήσεων μέσα από την εξέταση και τον εκτενή γλωσσικό και ερμηνευτικό σχολιασμό των σωζόμενων αποσπασμάτων της αρχαίας Κυπριακής κωμικής παραγωγής θα επιδιωχθεί με την ολοκλήρωση του σεμιναρίου η απόκτηση εκ μέρους των συμμετεχόντων κατά το δυνατόν σφαιρικής αντίληψης για τις κοινωνικές και ιστορικές συνθήκες που επηρέασαν την ανάπτυξη του δράματος στο νησί της Αφροδίτης, εξίσου όμως και για τη σημασία της γεωπολιτικής θέσης του, ως παράγοντα που ευνόησε την ανάπτυξη πρωτότυπων ποιητικών μορφών, όπως τα λογοτεχνικά είδη της Παρωδίας και της Φλυακογραφίας.

ΚΦΑ12 Κωμωδία [Εισαγωγή. Ερμηνεία κειμένων του Αριστοφάνη] - ΣΤ´ Εξάμηνο

Ι. Κωνσταντάκος

Εισαγωγή στην αττική κωμωδία. Καταγωγή του είδους: φαλλικά δρώμενα, ζωόμορφοι χοροί, δωρικές φάρσες. Εκπρόσωποι της Παλαιάς Κωμωδίας: πρόδρομοι, σύγχρονοι και επίγονοι του Αριστοφάνη. Συνθήκες παραγωγής και παράστασης: θεατρικές εορτές, ηθοποιοί και χορός, σκηνικός χώρος, θεατρικά μηχανήματα, κοστούμια και μάσκες. Ο θεατρικός κόσμος της Αθήνας του 5ου αιώνα: συνεργασίες και διαμάχες των δραματουργών, παράδοση και νεωτερισμοί. Βίος και έργο του Αριστοφάνη: από το τρομερό παιδί στον πικραμένο μεσήλικα. Οι νέες μόδες του 4ου αιώνα (μυθολογική κωμωδία, ερωτική πλοκή) και η προσχώρηση του παλιομοδίτη ποιητή. Θέματα της Παλαιάς Κωμωδίας: πολιτική σάτιρα και φαντασία, πόλεμος και ειρήνη, φιλοσοφία και πνευματικός βίος, τραγωδία και παρωδία, η καθημερινή ζωή και τα προβλήματά της. Εισαγωγή στους Αχαρνής του Αριστοφάνη. Ιστορικό πλαίσιο της κωμωδίας: ο Πελοποννησιακός πόλεμος και η διχασμένη αθηναϊκή κοινή γνώμη. Η διαμάχη του Αριστοφάνη με τον Κλέωνα και τους υποστηρικτές του πολέμου. Το πολιτικό μήνυμα των Αχαρνέων και οι προφυλάξεις του ποιητή. Ερμηνεία και σχολιασμός του κειμένου των Αχαρνέων.

 

ΜΦΑ12 - ΓΦΑ12 Κωμωδία [Εισαγωγή. Ερμηνεία κειμένων του Αριστοφάνη] - ΣΤ´ Εξάμηνο (copy 1)

Χ. Φάκας

Εισαγωγή στην αττική κωμωδία. Προέλευση, ιστορικό πλαίσιο και όροι λειτουργίας του αθηναϊκού κωμικού θεάτρου κατά τον 5ο αι. π. Χ. Δομή, θέματα και κυριότεροι εκπρόσωποι της Παλαιάς Κωμωδίας. Ο βίος του Αριστοφάνη, το έργο του και η θέση του στην εξέλιξη του είδους.

Εισαγωγή στους Βατράχους του Αριστοφάνη. Το ιστορικό υπόβαθρο της κωμωδίας, η παρατραγική διάστασή της και οι πολιτικές προεκτάσεις της. Σχολιασμός και ερμηνεία του κειμένου.

 

ΚΦΑ13 Μεταγενέστερη γραμματεία - ΣΤ´ Εξάμηνο

Γ. Κάρλα

Στο πλαίσιο του μαθήματος θα ασχοληθούμε με διαφορετικά λογοτεχνικά είδη των αυτοκρατορικής περιόδου και της ύστερης αρχαιότητας: ιστοριογραφία, βιογραφία, μυθιστόρημα, ρητορικούς λόγους, επιστολογραφία. Θα μελετηθούν κυρίως η γλώσσα, το ύφος, η ιδεολογία, το λογοτεχνικό είδος, οι αφηγηματικές τεχνικές και οι διακειμενικές σχέσεις, ενώ παράλληλα θα προσπαθήσουμε να προσδιορίσουμε τα ιδιαίτερα χαρακτηριστικά της λογοτεχνίας των δύο αυτών μετακλασικών εποχών.

ΓΦΑ13 Μεταγενέστερη γραμματεία - ΣΤ´ Εξάμηνο

Α. Καρβούνη

Στόχος του μαθήματος είναι να εισαγάγει τους φοιτητές/τριες στην ελληνική συγγραφική παραγωγή των αυτοκρατορικών χρόνων. Μετά από μια εισαγωγή στο ιστορικό και πολιτιστικό υπόβαθρο της συγκεκριμένης περιόδου, θα εστιάσουμε σε συγγραφείς από τους πρώτους τρεις μεταχριστιανικούς αιώνες που γράφουν ιστοριογραφία και βιογραφία και θα μελετήσουμε επιλεγμένα αποσπάσματα από έργα τους με γλωσσικό και ερμηνευτικό σχολιασμό.

ΚΦΑ15 Ελληνιστική ποίηση [Εισαγωγή. Ερμηνεία κειμένων] - Ζ´ Εξάμηνο

Χ. Φάκας

Εισαγωγή στην ελληνιστική ποίηση. Πολιτικές, κοινωνικές και πνευματικές προυποθέσεις της ποιητικής παραγωγής του 3ου κυρίως αι. π.Χ. Τα θέματα, οι τεχνικές και οι στόχοι των ελληνιστικών ποιητών ως απόρροια της νεωτερικής ποιητικής τους.

Ο βίος του Καλλίμαχου, το έργο του και τα βασικά χαρακτηριστικά του. Εισαγωγή στους ύμνους του ποιητή και στο θρησκευτικό, πολιτικό και λογοτεχνικό υπόβαθρό τους. Αναλυτικός σχολιασμός τμήματος ή του συνόλου καθενός από τους συγκεκριμένους ύμνους.

ΜΦΑ15 – ΓΦΑ15 Ελληνιστική ποίηση [Εισαγωγή. Ερμηνεία κειμένων] - Ζ´ Εξάμηνο

Χ. Φάκας

Εισαγωγή στην ελληνιστική ποίηση. Πολιτικές, κοινωνικές και πνευματικές προϋποθέσεις της ποιητικής παραγωγής του 3ου κυρίως αι. π.Χ. Τα θέματα, οι τεχνικές και οι στόχοι των ελληνιστικών ποιητών ως απόρροια της νεωτερικής ποιητικής τους.

Ο βίος του Καλλίμαχου, το έργο του και τα βασικά χαρακτηριστικά του. Εισαγωγή στους ύμνους του ποιητή και στο θρησκευτικό, πολιτικό και λογοτεχνικό υπόβαθρό τους. Αναλυτικός σχολιασμός τμήματος ή του συνόλου καθενός από τους συγκεκριμένους ύμνους.

ΚΦΑ16 Θουκυδίδης [Εισαγωγή. Ερμηνεία κειμένων] - Ζ´ Εξάμηνο

Α. Παπαθωμάς

ΜΦΑ16 - ΓΦΑ16 Θουκυδίδης [Εισαγωγή. Ερμηνεία κειμένων] - Ζ´ Εξάμηνο

Ν. Καναβού

Σκοπός του μαθήματος αυτού είναι η γνωριμία με το έργο του Θουκυδίδη, του πρώτου “επιστήμονα ιστορικού”. Η ιστορία του Πελοποννησιακού πολέμου, που συνέγραψε, δεν είναι μια απλή αφήγηση γεγονότων, αλλά μια διεισδυτική ανάλυση της συμπεριφοράς των ανθρώπων και των πόλεων σε συνθήκες κρίσης. Θα μελετήσουμε μια επιλογή χαρακτηριστικών αποσπασμάτων του έργου, που αντανακλούν τα βασικότερα γεγονότα του πολέμου Αθήνας-Σπάρτης, και μας βοηθούν να εκτιμήσουμε το λογοτεχνικό ύφος και την κοσμοθεωρία του ιστορικού.


ΚΦΑ17- Αισχύλος [Εισαγωγή. Ερμηνεία κειμένων] - Η´ Εξάμηνο

Β. Λεντάκης

ΜΦΑ 17 - ΓΦΑ 17 Αισχύλος - Η΄ ΕΞΑΜΗΝΟ

Β. Λεντάκης

 


ΚΦΑ19 – ΜΦΑ19 - ΓΦΑ19 Αριστοτέλης [Εισαγωγή. Ερμηνεία κειμένων] - Η´ Εξάμηνο

Σ. Ματθαίος

Εκκινώντας από μία επισκόπηση του βίου και του πολύπλευρου έργου του Σταγειρίτη φιλοσόφου το μάθημα θέτει ως στόχο την εξοικείωση με βασικές αρχές της αριστοτελικής φιλοσοφικής σκέψης. Στο επίκεντρο του μαθήματος βρίσκονται η λογική και η οντολογική θεωρία του Αριστοτέλη και η διασύνδεσή τους με τη γλώσσα και τη γλωσσική πραγμάτωση, καθώς και ο απόηχός τους στη ρητορική και την ποιητική θεωρία. Θα μελετηθούν και θα αναλυθούν εκτενή αποσπάσματα από τα αριστοτελικά συγγράμματα Κατηγορίαι και Περὶ ἑρμηνείας, καθώς και από την Ποιητική και τη Ῥητορική.

ΚΦΑ20 - ΓΦΑ20 Ομήρου Οδύσσεια [Εισαγωγή. Ερμηνεία κειμένων] - Η´ Εξάμηνο

Σ. Ματθαίος

Το μάθημα περιλαμβάνει σε έναν πρώτο κύκλο εισαγωγή στον Όμηρο και την ομηρική έρευνα, η οποία περιλαμβάνει τις εξής ενότητες: α) Η αρχαϊκή εποχή της αρχαίας ελληνικής γραμματείας, β) Το είδος: έπος – ηρωϊκό έπος, γ) Προφορική ποίηση: η έννοια του ποιητικού δημιουργού, δ) Θέματα σύνθεσης των ομηρικών επών: το ομηρικό ζήτημα, ε) Το κείμενο: ιστορία παράδοσης του ομηρικού κειμένου, στ) Αφηγηματικές τεχνικές και η δομή της Οδύσσειας και ζ) Η γλώσσα του ομηρικού έπους – Στοιχεία μετρικής. Σε έναν δεύτερο κύκλο το μάθημα περιλαμβάνει επισκόπηση των Ἀπολόγων (ραψωδίες ιμ) και ερμηνεία της ραψωδίας λ.

 

ΚΦΑ21 Σεμινάριο Αρχαίας Ελληνικής Φιλολογίας Β´ - Η' Εξάμηνο

1. Μ. Θωμά:  Οικογενειακός βίος στην Αρχαία Ελληνική Γραμματεία

Στο σεμινάριο θα μελετηθούν πτυχές του αρχαιοελληνικού οικογενειακού βίου, όπως εμφανίζονται σε λογοτεχνικά και μη κείμενα της αρχαίας ελληνικής γραμματείας. Θα αξιοποιηθούν κάθε είδους λογοτεχνικά κείμενα, πεζά και ποιητικά, από τον Όμηρο έως την ύστερη αρχαιότητα, καθώς επίσης και μαρτυρίες που σώζονται σε άλλα γραμματειακά είδη (επιγραφές, πάπυροι, όστρακα κτλ.) και φωτίζουν άγνωστες εν πολλοίς πλευρές του οικογενειακού βίου, τις σχέσεις μεταξύ των μελών μιας οικογένειας, τον τρόπο σκέψης και τις επικρατούσες νοοτροπίες κατά τη συγκεκριμένη χρονική περίοδο. Στόχος του μαθήματος είναι να κατανοήσουν οι φοιτητές τις βασικές πτυχές του οικογενειακού βίου των αρχαίων Ελλήνων, και να διδαχθούν πώς πρέπει να συλλέγουν, να μελετούν, να αξιολογούν και να αξιοποιούν τα διάφορα είδη γραμματειακών πηγών.

2. Μ. Θωμά:   Ιδιωτική Επιστολογραφία της μετακλασικής περιόδου

Στόχος του σεμιναρίου είναι η μελέτη των ιδιωτικών επιστολών της μετακλασικής περιόδου, δηλαδή της περιόδου που ξεκινάει με την ελληνιστική εποχή και φτάνει έως και την ύστερη αρχαιότητα. Μετά από μία σύντομη εισαγωγή στη θεωρία της αρχαίας ελληνικής επιστολογραφίας θα διαβαστούν και θα αναλυθούν λεπτομερώς τόσο λογοτεχνικές επιστολές του ελληνορωμαϊκού κόσμου, όσο και καθαρά ιδιωτικές επιστολές γραμμένες σε παπύρους και συναφείς φορείς γραφής (όστρακα, αρχαίες μεμβράνες, ξύλινες πινακίδες κτλ.) από την ελληνιστική, ρωμαϊκή και πρώιμη βυζαντινή ανατολική Μεσόγειο, οι οποίες φανερώνουν ποικίλες πτυχές της καθημερινής ζωής και των σχέσεων των κατοίκων του μετακλασικού κόσμου. Βασικός σκοπός του σεμιναρίου είναι να παράσχει στους φοιτητές εξειδικευμένες γνώσεις σχετικά με τις γενικές αρχές και τη θεωρία της αρχαίας ελληνικής ιδιωτικής επιστολογραφίας της μετακλασικής αρχαιότητας, καθώς επίσης και με τα βασικά θέματα, τα δομικά μοτίβα, τη γλώσσα και το ύφος των επιστολών αυτών.

3. S. Costanza - (Γ. Κάρλα): Μαντεία, παιχνίδια, γραφή, τέχνες και ο πρώτος ευρετής

Οι αρχαίοι Έλληνες έδωσαν μεγάλη έμφαση στο θέμα του πρώτου ευρετή, κυρίως από τον 5ο αιώνα π.Χ. Συνήθως πρόκειται για μυθικό πρόσωπο, στον οποίο αποδίδεται η εφεύρεση (εὕρημα) κάποιας τέχνης, των επιστημών, των μαγικών πράξεων, αλλά και των παιχνιδιών και διαφορετικών πραγμάτων της καθημερινής ζωής. Ο πρώτος ευρετής (στα Λατινικά primus inventor) αποτελεί σε κάθε περίπτωση μία γνωστή προσωπικότητα του μύθου (ή της ιστορίας) με εξαιρετική εξυπνάδα. Να μνημονεύσουμε για παράδειγμα τον ήρωα των Ομηρικών επών, τον Παλαμήδη, γνωστό και σαν ευρετή της γραφής, των επιτραπέζιων παιχνιδιών, των μέτρων και των βαρών.  Άλλες φορές είναι θέμα για ξένους λαούς, εμφανώς για τους Αιγυπτίους ή τους Χαλδαίους. Περισσότερο οι κρυφές τέχνες, ως και η αστρονομία και η μαντεία προέρχονται από την Ανατολή. Το σεμινάριο εξετάζει ένα χαρακτηριστικό θέμα του αρχαίου Ελληνικού κόσμου και βασίζεται στις πηγές που συζητάνε το πρόβλημα του πως και πότε εφευρέθηκαν  οι πολιτιστικές ιδέες. 

4. S. Costanza - (Α. Παπαθωμάς): Η θυσία στην αρχαία Ελλάδα, η ιεροσκοπία και η ηπατοσκοπία 

Η ιεροσκοπία είναι η μαντική εξέταση των σημείων που έχουν παρακρατηθεί από τα σπλάχνα (ἱερά) των τυθών, συνήθως του ήπατος. Αυτή η τέχνη συνδέεται με την θυσία, την κεντρική πράξη της θρησκείας της κλασσικής και ελληνιστικής πόλης. Η αιμάτινη θυσία προνοεί το τελετουργικό στο ναό με δυναμική συμμετοχή των συμβουλευόμενων, οι οποίοι ρωτάνε τους ιερείς να δείξουν στα σπλάχνα τις απαντήσεις στα ζητήματά τους. Πολλές λογοτεχνικές πηγές σχετίζονται με τη θυτική, ως και την Ανάβαση του Ξενοφώντα, που μαρτυρεί τη σημασία της ιεροσκοπίας για το στρατό στην κλασσική εποχή. Πρέπει να δοθεί έμφαση και στις παπυρολογικές πηγές. Κάποιοι πάπυροι του 2ου-4ου αιώνα κρατάνε τα εγχειρίδια αυτής της μαντικής τέχνης, με πολλές χρήσιμες πληροφορίες. Το θέμα του σεμιναρίου αποτελεί ένα βασικό κεφάλαιο της ιστορίας της αρχαίας θρησκείας.

5. Ε. Τσιτσιανοπούλου: Εισαγωγή στην Παπυρολογία - Παλαιογραφία

Στόχος του μαθήματος είναι η εισαγωγή στο γνωστικό αντικείμενο και η εξέταση των επιστημονικών αρχών και της μεθοδολογίας της ελληνικής Παπυρολογίας και της Παλαιογραφίας. Στα πλαίσια του μαθήματος γίνεται εκτεταμένη μελέτη ελληνικών χειρογράφων, αρχαίων (Παπυρολογία) και μεσαιωνικών (Παλαιογραφία). Οι φοιτητές/τριες εξοικειώνονται με την ανάγνωση βασικών τύπων γραφής και την ερμηνεία επιλεγμένων φιλολογικών παπύρων, παπυρικών εγγράφων, οστράκων και περγαμηνών. Θα δοθεί έμφαση, επίσης, στην εκμάθηση της χρήσης των συγχρόνων ηλεκτρονικών βοηθημάτων και μέσων (βάσεων δεδομένων, προγραμμάτων κτλ.) τα οποία είναι απαραίτητα στη σύγχρονη παπυρολογική έρευνα. Παράλληλα γίνεται και σύντομη εισαγωγή στην ελληνική Παλαιογραφία και αναφορά στις βασικές αρχές της κριτικής κειμένου καθώς και ασκήσεις μεταγραφής, χρονολόγησης και αποκατάστασης κειμένων.

6. Α. Παπαθωμάς: Λογοτεχνικά κείμενα σε αρχαίους φορείς γραφής

Κατά το σεμινάριο θα εξετασθούν ελληνικά λογοτεχνικά κείμενα της αρχαιότητας που παραδίδονται σε πρωτότυπους αρχαίους φορείς γραφής (παπύρους, όστρακα, ξύλινες πινακίδες και πρώιμες περγαμηνές). Θα εξετασθούν τόσο κείμενα γνωστά στη μεσαιωνική χειρόγραφη παράδοση όσο και κυρίως κείμενα άγνωστα σε αυτήν. Το χρονικό διάστημα στο οποίο θα επικεντρωθεί το σεμινάριο θα είναι από την ελληνιστική έως την πρώιμη αραβική εποχή.