Αρχική » Προπτυχιακές Σπουδές » Μαθήματα Τμήματος Φιλολογίας » Μαθήματα » Μαθήματα Γλωσσολογίας

Μαθήματα Γλωσσολογίας 2017-2018

ΦΦΓ01 Εισαγωγή στη Γλωσσολογία (κλάδοι, βασικές έννοιες) | Α΄Εξάμηνο

Το μάθημα προσφέρει μια εισαγωγή στο αντικείμενο, τις βασικές αρχές, τις μεθόδους και τους κλάδους της γλωσσολογίας. Συγκεκριμένα, μελετάται πώς διαφέρει η επιστημονική μελέτη της γλώσσας από την απλή ενασχόληση με αυτή και γίνεται αναφορά στις βιολογικές, κοινωνικές, ιστορικές και πολιτισμικές πτυχές της γλώσσας, καθώς και στην πολυσημία της έννοιας. Η ανθρώπινη γλώσσα ως σημειωτικό σύστημα συγκρίνεται με άλλα συστήματα επικοινωνίας και με τη γλώσσα των ζώων. Παρουσιάζεται η γλωσσική ποικιλία, η έννοια του ύφους, η διάκριση της γλώσσας σε λόγο και ομιλία και η συγχρονική και διαχρονική προσέγγιση στη γλώσσα. Τέλος, εισάγονται τα βασικά πεδία του γλωσσικού συστήματος και οι κλάδοι της φωνητικής-φωνολογίας, μορφολογίας, σύνταξης και σημασιολογίας, αλλά και πεδία εφαρμογών της γλωσσικής επιστήμης.

  • Διδάσκουσα: Μόζερ Αμαλία (Α-Λ)
  • Διδάσκουσα: Παναρέτου Ελένη (Μ-Ω)

ΦΦΓ02 Ιστορική Γλωσσολογία: Εισαγωγή στην Ιστορικοσυγκριτική, Ινδοευρωπαϊκή, Ιστορία της Ελληνικής | Β' Εξάμηνο

Εισαγωγή στην Ιστορικοσυγκριτική Γλωσσολογία: 

  • α. Προεπιστημονική Γλωσσολογία. 
  • β. Επιστημονική Γλωσσολογία: Θεωρητικές βάσεις και μέθοδοι της Ιστορικοσυγκριτικής Γλωσσολογίας (γλωσσική μεταβολή, εξωτερική και εσωτερική επανασύνθεση, φωνολογικοί νόμοι, η έννοια της γενετικής συγγένειας γλωσσών, γλωσσικές οικογένειες). 
  • γ. Η ινδοευρωπαϊκή οικογένεια. 

Περίοδοι της ιστορίας της Ελληνικής. 
Καταγωγή, προϊστορία και πρώιμη ιστορία της ελληνικής γλώσσας: Ινδοευρωπαϊκή, Πρωτοελληνική, προελληνικές γλώσσες. Η διαλεκτική διάσπαση της Ελληνικής.
Γραφή:

  • α) Προ-αλφαβητικές γραφές.
  • β) Το ελληνικό αλφάβητο. 

Μυκηναϊκή Ελληνική. 
Οι αρχαίες ελληνικές διάλεκτοι και η χρήση τους στην αρχαία ελληνική λογοτεχνία. 
H Ελληνική κατά την αλεξανδρινή και ρωμαϊκή περίοδο. Αττικισμός.
Η Ελληνική κατά τη μεσαιωνική περίοδο και την περίοδο της τουρκοκρατίας.
Νεοελληνικές διάλεκτοι. 
Νεότερη περίοδος (τέλη 18ου-21ος αι.): Το Γλωσσικό Ζήτημα. Η σύγχρονη Ελληνική.

  • Διδάσκων: Παντελίδης Νίκος

Το μάθημα υποστηρίζεται από σεμινάριο εμβάθυνσης στην Ιστορικοσυγκριτική Γλωσσολογία.

  • Διδάσκων σεμιναρίου: Γιάνναρης Θανάσης

ΓΦΓ03 Φωνητική - Φωνολογία (με έμφαση στη δομή της ΝΕ) | Γ' Εξάμηνο

Στόχος του μαθήματος είναι η εισαγωγή των φοιτητών στη φωνητική και στη φωνολογία με έμφαση στη δομή της Ελληνικής. Η φωνητική μελετά τους ήχους/φθόγγους της ανθρώπινης ομιλίας ως φυσικές οντότητες, δηλαδή, πώς παράγονται (αρθρωτική φωνητική), πώς μεταδίδονται ως ηχητικά κύματα (ακουστική φωνητική) και πώς προσλαμβάνονται από τον ακροατή (αντιληπτική φωνητική). Η φωνολογία μελετά τους ήχους/φθόγγους της ανθρώπινης ομιλίας ως γλωσσολογικές μονάδες, δηλαδή, πώς οργανώνονται οι ήχοι/φθόγγοι σε μια γλώσσα για να διαφοροποιήσουν τη σημασία των λέξεων. Οι βασικές έννοιες της φωνητικής και φωνολογίας συζητούνται σε σχέση με την ελληνική γλώσσα. Ειδικότερα στο μάθημα παρουσιάζεται ο μηχανισμός παραγωγής ομιλίας και η άρθρωση των φθόγγων της Ελληνικής και γίνεται εισαγωγή στο Διεθνές Φωνητικό Αλφάβητο και στη φωνητική μεταγραφή. Επιπλέον, εξετάζεται η διαφορά φωνημάτων και αλλοφώνων, οι φωνολογικοί κανόνες, η δομή της συλλαβής, του τόνου και του επιτονισμού.

  • Διδάσκων: Μαρκόπουλος Γιιώργος

ΓΦΓ04 Μορφολογία (με έμφαση στη δομή της ΝΕ) | Γ΄Εξάμηνο

Το μάθημα αποτελεί μια εισαγωγή στη Μορφολογία, τον κλάδο της Γλωσσολογίας που μελετά την εσωτερική δομή και τις διαδικασίες σχηματισμού των λέξεων. Ιδιαίτερη έμφαση δίνεται στη μορφολογική δομή των λέξεων της Νέας Ελληνικής.

Η Μορφολογία, ως κλάδος της Γλωσσολογίας, ασχολείται με τα μορφήματα, τις μικρότερες γλωσσικές μονάδες που φέρουν σημασία. Ως τμήμα της Γραμματικής, η Μορφολογία εξετάζει τις διαδικασίες σχηματισμού λέξεων και λεξικών τύπων, καθώς και τους μορφοτακτικούς περιορισμούς που εμφανίζει κάθε γλώσσα στη σύνδεση των μορφημάτων. Στο μάθημα θα περιγράψουμε τη μορφολογική θεωρία και την τυπολογία εστιάζοντας στη μορφολογία της Νέας Ελληνικής.

  • Διδάσκων: Μαρκόπουλος Γεώργιος

ΚΦΓ28 Δομή της Νέας Ελληνικής: Σημασιολογία και Λεξιλόγιο | Γ' εξάμηνο

Το μάθημα αυτό έχει σχεδιαστεί ειδικά για τους φοιτητές της Κλασικής Κατεύθυνσης, με σκοπό να τους προσφέρει μια στοιχειώδη κατάρτιση κυρίως στη Σημασιολογία και δευτερευόντως στη Μορφολογία μέσα από τη μελέτη του λεξιλογίου της Νέας Ελληνικής.

Το λεξιλόγιο επελέγη ως αντικείμενο για δύο λόγους:

  1. επειδή μπορούν βάσει αυτού να μελετηθούν όλα τα επίπεδα ανάλυσης της γλώσσας (φωνολογία - μορφολογία - σύνταξη - σημασιολογία - πραγματολογία)
  2. επειδή ο εμπλουτισμός του λεξιλογίου αποτελεί βασικό μέρος της διδασκαλίας της μητρικής γλώσσας στο σχολείο
  3. επειδή η κατάκτηση του λεξιλογίου αποτελεί βασικό στόχο της διδασκαλίας της δεύτερης γλώσσας

Η έμφαση του μαθήματος ΚΦΓ 28 είναι στη σημασιολογία, αλλά με έντονη την παρουσία και στοιχείων παραγωγικής ιδίως μορφολογίας.

  • Διδάσκουσα: Μόζερ Αμαλία (Σημασιολογία-Λεξιλόγιο)

ΜΦΓ28 Δομή της Νέας Ελληνικής: Σημασιολογία και Λεξιλόγιο | Γ' εξάμηνο

Στο μάθημα θα εξεταστεί η συγχρονική δομή της Νέας Ελληνικής βάσει της θεωρητικής περιγραφής και ανάλυσης των γλωσσολογικών επιπέδων της Φωνολογίας, Μορφολογίας και Σημασιολογίας με έμφαση στο λεξιλόγιο. Στο επίπεδο της φωνολογικής ανάλυσης αναλύεται με βάση τη δομή της Νέας Ελληνικής ο λειτουργικός ρόλος του φωνήματος, τα διακριτικά του χαρακτηριστικά και οι φωνολογικές διαδικασίες που διαμορφώνουν την πραγμάτωσή του σε συγκεκριμένα μορφο-φωνολογικά περιβάλλοντα. Στο επίπεδο της μορφολογικής ανάλυσης έμφαση δίνεται στην περιγραφή των παραγωγικών διαδικασιών της παραγωγής και της σύνθεσης ως απαραίτητων λειτουργιών για τον σημασιολογικό εμπλουτισμό του λεξικού. Παράλληλα, στο επίπεδο του λεξιλογίου, εξετάζονται τα φαινόμενα εσωτερικού και εξωτερικού δανεισμού, μεταφραστικών δανείων, αντιδανείων και νεολογισμών. Στο σημασιολογικό επίπεδο της γλώσσας εξετάζεται από φιλοσοφικής και γλωσσολογικής σκοπιάς η έννοια της σημασίας των λέξεων και των ευρύτερων γλωσσικών μονάδων (φράσεων-προτάσεων) βάσει των σημασιολογικών τους σχέσεων και ιδιοτήτων.

  • Διδάσκων: Μαρκόπουλος Γεώργιος

ΚΦΓ27 - ΜΦΓ27 Δομή της Νέας Ελληνικής: Σύνταξη | Δ' εξάμηνο

Το μάθημα αυτό εξετάζει τη σύνταξη της Ελληνικής με βάση τα πορίσματα της σύγχρονης γλωσσολογικής έρευνας. Η εξέταση αυτή μολονότι χρησιμοποιεί τα μεθοδολογικά εργαλεία της γλωσσολογίας δεν εντάσσεται στα πλαίσια κάποιας συγκεκριμένης γλωσσολογικής θεωρίας αλλά είναι περισσότερο περιγραφική. Σκοπός του μαθήματος είναι η καλύτερη γνώση του συστήματος της σύνταξης της Ελληνικής. Εξετάζονται η συστατικότητα και ο ορισμός των κατηγοριών, η μορφοσυντακτική πραγμάτωση των ονοματικών και ρηματικών γραμματικών χαρακτηριστικών και θέματα προτασιακής σύνταξης, όπως τα κενά υποκείμενα, οι εξαρτημένες προτάσεις, οι ασθενείς αντωνυμίες και η σειρά των όρων

  • Διδάσκων: Σπυρόπουλος Βασίλειος

ΓΦΓ05 Σύνταξη Α' (με έμφαση στη δομή της ΝΕ) | Δ' Εξάμηνο

Το μάθημα αυτό παρουσιάζει το επίπεδο της συντακτικής ανάλυσης μέσα από το πρίσμα της Γενετικής Θεωρίας. Πραγματεύεται τον τρόπο με τον οποίο δομούνται και παράγονται οι φράσεις και οι προτάσεις μιας φυσικής γλώσσας και διδάσκεται η μεθοδολογία ανάλυσης συντακτικών φαινομένων. Βασικό πρότυπο περιγραφής αποτελεί η Θεωρία των Αρχών και Παραμέτρων (Principles & Parameters Theory; Chomsky 1981 κ.εξ.) όπως αυτή διαμορφώνεται στο πρότυπο της Κυβέρνησης και Αναφορικής Δέσμευσης (Government and Binding; Chomsky 1981 κ.εξ., Chomsky & Lasnik 1993). Επιπλέον αναλύονται τα αποτελέσματα της εφαρμογής των αρχών και των πορισμάτων της θεωρίας στα συντακτικά δεδομένα της Ελληνικής. Θέματα εξέτασης: Βασικές αρχές της συντακτικής ανάλυσης και της Γενετικής Γραμματικής, συστατικότητα, Θεωρία του Χ-τονούμενο, λεξικό και ορισματική δομή, δομή και παραγωγή της πρότασης.

  • Διδάσκων: Σπυρόπουλος Βασίλειος

ΓΦΓ06 Σημασιολογία | Δ' Εξάμηνο

Εισαγωγή στη Σημασιολογία: γλωσσολογικοί και φιλοσοφικοί προβληματισμοί σχετικά με τη φύση της σημασίας. Αναφορά και σημασία. Λέξη: λέξημα, ένταση-έκταση σημασίας, σχέσεις μεταξύ λεξημάτων (συνωνυμία, ομωνυμία,
αντωνυμικότητα, υπωνυμία, μερωνυμία), Δομισμός (η σημασία στο σύστημα: αξία, σημασιακά πεδία, σημασιολογικά χαρακτηριστικά), Θεωρία Πρ(ωτ)οτύπων, Αμερικανικός Δομισμός, Συμπεριφορισμός. Ευρύτερες γλωσσικές μονάδες:
Λογική πρόταση – γλωσσική πρόταση – εκφώνημα. Λογικό περιεχόμενο και συνθήκες αληθείας. Γενετική γραμματική και σημασία. 

  • Διδάσκουσα: Μόζερ Αμαλία

ΓΦΓ07 Πραγματολογία | Δ' Εξάμηνο

H Πραγματολογία ως κλάδος της Γλωσσολογίας μελετά τον τρόπο με τον οποίο οι ομιλητές χρησιμοποιούν τη γλώσσα σε συγκεκριμένες επικοινωνιακές περιστάσεις, προκειμένου να εξυπηρετήσουν συγκεκριμένους επικοινωνιακούς στόχους. Στο πλαίσιο του μαθήματος εξετάζονται βασικά ζητήματα Πραγματολογίας όπως οι γλωσσικές πράξεις, τα συνομιλιακά υπονοήματα, η δείξη, η γλωσσική ευγένεια και η δομή της συνομιλίας καθώς και οι εφαρμογές τους στη γλωσσική εκπαίδευση.

  • Διδάσκουσα: Μπέλλα Σπυριδούλα

ΓΦΓ08 Ιστορική Γραμματική (Φωνολογία - Μορφολογία Α.Ε.) | Ε' Εξάμηνο

Φωνολογία της Αρχαίας Ελληνικής

Ανάλυση της φωνολογικής δομής της Αρχαίας Ελληνικής και οι μεταβολές στο
φωνολογικό σύστημα της Αρχαίας Ελληνικής. Συγκεκριμένα εξετάζονται τα εξής
θέματα: Το φωνολογικό σύστημα της Αρχαίας Ελληνικής: Φωνήεντα, δίφθογγοι
και σύμφωνα της Αρχαίας. Διαχρονική προσέγγιση: Προϊστορία του φωνολογικού
συστήματος της Αρχαίας (μεταπτώσεις κ.λπ.). Φωνολογικοί νόμοι - μεταβολές
στο φωνολογικό σύστημα της Αρχαίας (τροπές, αντεκτάσεις, συναιρέσεις,
μεταβολές σε συμφωνικά συμπλέγματα κ.λπ.). Αρχαία ελληνική προφορά,
ερασμική και βυζαντινή-νεοελληνική προφορά. Η γραπτή απόδοση της Αρχαίας
Ελληνικής.

Μορφολογία της Αρχαίας Ελληνικής

Η συγχρονική και διαχρονική εξέταση του μορφολογικού συστήματος της
Αρχαίας Ελληνικής. Συγκεκριμένα εξετάζονται τα εξής θέματα: Βασικές
έννοιες της μορφολογικής ανάλυσης. Ονοματικές και ρηματικές κατηγορίες της
Αρχαίας. Η προϊστορία του μορφολογικού συστήματος της Αρχαίας και η
εξέλιξή του μέχρι την Κλασική Εποχή.

  • Διδάσκων: Παντελίδης Νικόλαος

ΓΦΓ09 Ψυχογλωσσολογία - Νευρογλωσσολογία | Ε' Εξάμηνο

Στόχος του μαθήματος είναι η εισαγωγή των φοιτητών στους διεπιστημονικούς κλάδους της Ψυχογλωσσολογίας και της Νευρογλωσσολογίας. Ειδικότερα, το μάθημα πραγματεύεται την παραγωγή και κατανόηση της ομιλίας, την ανάπτυξη της προφορικής γλώσσας στο παιδί, την απόκτηση γλωσσικών ικανοτήτων στα ζώα, τη μάθηση δεύτερης γλώσσας και τα φαινόμενα διγλωσσίας, διαταραχές στη γλωσσική επικοινωνία είτε αναπτυξιακές είτε επίκτητες, τη σχέση γλώσσας και νόησης, καθώς και τις εγκεφαλικές βάσεις του λόγου. Δίνεται ιδιαίτερη έμφαση στις μεθοδολογικές αλλά και στις θεωρητικές προσεγγίσεις στους δύο κλάδους.

  • Διδάσκουσα: Βαρλοκώστα Σπυριδούλα

ΓΦΓ10 Στοιχεία Επιστημονικής Γραφής | Ε' Εξάμηνο

Οι φοιτητές διδάσκονται και στη συνέχεια ασκούνται στα ακόλουθα θέματα: οργάνωση ενός επιστημονικού βιβλίου, ανάγνωση και παράθεση βιβλιογραφίας /υποσημειώσεων, γλωσσικά χαρακτηριστικά και είδη του ακαδημαϊκού λόγου, σχεδιασμός της επιστημονικής έρευνας, βασικό σχεδιάγραμμα της εργασίας, συγγραφή περίληψης, δομή παραγράφου, πρότυπα οργάνωσης του κειμένου  (γενικό–ειδικό, πρόβλημα-λύση), δομή και λειτουργία του επιστημονικού ορισμού, δομή και λεξικογραμματικές επιλογές του επιστημονικού άρθρου. 

Από την Τρίτη 06-11-2018 και κάθε Τρίτη 09:00-12:00, στην αίθουσα 430, θα γίνεται σεμινάριο με θέμα: "Στοιχεία Επιστημονικής Γραφής: Eφαρμογές" από τον κ. Ιντζίδη Βαγγέλη, ΕΔΙΠ του Τομέα Γλωσσολογίας.

  • Διδάσκουσα: Κουτσουλέλου Σταματία 

ΓΦΓ11 Σύνταξη Β' | ΣΤ' Εξάμηνο

Το μάθημα αυτό εμβαθύνει στην ανάλυση του επιπέδου της σύνταξης μέσα από το πρίσμα της Γενετικής Θεωρίας, όπως αυτή διαμορφώνεται στη Θεωρία των Αρχών και Παραμέτρων (Principles & Parameters Theory; Chomsky 1981 κ.εξ.). Βασικό πρότυπο περιγραφής αποτελεί η τελευταία διατύπωση του προτύπου της Κυβέρνησης και Αναφορικής Δέσμευσης (Government & Binding; Chomsky & Lasnik 1993) καθώς και οι σύγχρονες εξελίξεις του στο Μινιμαλιστικό Πρόγραμμα (Minimalist Program; Chomsky 1993, 1995 κ.εξ.). Επιπλέον αναλύονται τα αποτελέσματα της εφαρμογής των αρχών και των πορισμάτων της θεωρίας στα συντακτικά δεδομένα της Ελληνικής. Θέματα εξέτασης: αρχιτεκτονική της γραμματικής, λειτουργικές κατηγορίες και μορφοσύνταξη, τυπικά χαρακτηριστικά και πιστοποίησή τους, πτώση, μετακίνηση και περιορισμοί, αναφορική δέσμευση και έλεγχος.

  • Διδάσκων: Σπυρόπουλος Βασίλειος

ΓΦΓ13 Γλωσσική κατάκτηση | ΣΤ' Εξάμηνο

Παρουσιάζονται ορισμένα από τα βασικότερα θεωρητικά και μεθοδολογικά ζητήματα που απασχολούν τον επιστημονικό κλάδο της Κατάκτησης Πρώτης (ή Μητρικής) Γλώσσας. Αναλύεται το Λογικό Πρόβλημα της Κατάκτησης, ο ρόλος της έμφυτης προδιάθεσης του ανθρώπου και ο ρόλος του περιβάλλοντος στην απόκτηση της μητρικής γλώσσας. Γίνεται αναφορά στις βασικότερες μεθοδολογικές  προσεγγίσεις συλλογής γλωσσικού υλικού για τη μελέτη της παιδικής γλώσσας. Τέλος, παρουσιάζονται τα βασικότερα στάδια γλωσσικής ανάπτυξης του παιδιού ανά επίπεδο ανάλυσης της γλώσσας (κατάκτηση φωνολογίας, μορφολογίας, σύνταξης, σημασιολογίας και πραγματολογίας) και οι κυριότερες θεωρητικές προσεγγίσεις για την ερμηνεία αυτής της ανάπτυξης.   

  • Διδάσκουσα: Βαρλοκώστα Σπυριδούλα

ΓΦΓ15 Γνωσιακή Γλωσσολογία | ΣΤ' Εξάμηνο

Η Γνωσιακή Γλωσσολογία προσφέρει μία νέα προσέγγιση στη μελέτη της γλώσσας, την οποία αντιμετωπίζει ως έκφανση των γενικότερων νοητικών ικανοτήτων του ανθρώπου και όχι ως ξεχωριστή ικανότητα. Η γλώσσα αντικατοπτρίζει το εννοιολογικό σύστημα των ανθρώπων, η δημιουργία του οποίου συνδέεται άμεσα με τη βιολογική τους υπόσταση. Βασικά σημεία της προσέγγισης αυτής αποτελούν η έμφαση στη σημασία, στη μελέτη της γλώσσας όπως αυτή χρησιμοποιείται στην επικοινωνία (γλωσσική  χρήση) και η παραδοχή ότι οι αφηρημένες έννοιες διαμορφώνονται βάσει σχημάτων που πηγάζουν από την εμπειρία μέσω της (εννοιολογικής) μεταφοράς. 

  • Διδάσκουσα: Παναρέτου Ελένη

ΓΦΓ16 Υπολογιστική Γλωσσολογία | ΣΤ' Εξάμηνο

Η επεξεργασία φυσικής γλώσσας από τον υπολογιστή και οι εφαρμογές της στα διάφορα επίπεδα της γλωσσολογικής ανάλυσης αποτελούν το διδακτικό αντικείμενο του μαθήματος. Έμφαση θα δοθεί στη συμβολή της γλωσσολογικής θεωρίας στη διαμόρφωση του ευρύτερου χώρου της Υπολογιστικής Γλωσσολογίας. Θα συζητηθούν περαιτέρω γραμματικά μοντέλα και φορμαλισμοί πεπερασμένων αυτομάτων που χρησιμοποιούνται στη γραμματική ανάλυση φυσικής γλώσσας με έμφαση στη μορφολογία της Νέας Ελληνικής. Στο μάθημα γίνεται εισαγωγή στον λογικό προγραμματισμό με τη γλώσσα Prolog. Η Prolog χρησιμοποιείται ευρύτερα σε υπολογιστικές εφαρμογές επεξεργασίας φυσικής γλώσσας και βασίζεται σε μια μη μαθηματική δήλωση προτάσεων, κανόνων και σχέσεων λογικής συνεπαγωγής.

  • Διδάσκων: Μαρκόπουλος Γεώργιος

ΓΦΓ25 Γλωσσική Μεταβολή | H' Εξάμηνο

Αντικείμενο του μαθήματος αποτελεί η εισαγωγή στη θεωρία της γλωσσικής μεταβολής μέσω της παρουσίασης βασικών σημείων και εννοιών με τον κύριο στόχο να επικεντρώνεται στην προκαταρκτική εξοικείωση με τους τρόπους ανάλυσης και κατανόησης των αιτίων και μηχανισμών μεταβολής στη γλώσσα σε όλα τα επίπεδα γλωσσικής ανάλυσης. Το μάθημα υποδιαιρείται σε τρεις επιμέρους ενότητες· στην πρώτη, αφού διαπιστωθεί ότι η μεταβολή συνιστά βασική ιδιότητα της ανθρώπινης γλώσσας, παρουσιάζονται κεντρικά ερωτήματα του συγκεκριμένου γνωστικού πεδίου, όπως γιατί μεταβάλλεται η γλώσσα στο πέρασμα του χρόνου, για ποιους λόγους μελετάμε τη μεταβολή, πώς οι ομιλητές προσλαμβάνουν τη μεταβολή κ.ά. Στη δεύτερη ενότητα αναλύονται οι κατηγορίες γλωσσικής μεταβολής (φωνητική-φωνολογική, μορφολογική, συντακτική, σημασιολογική) και περιγράφονται οι διαδικασίες και οι κυριότεροι μηχανισμοί μέσω των οποίων λαμβάνουν χώρα οι μεταβολές (π.χ. επανανάλυση, αναλογία). Τέλος, στην τρίτη ενότητα αντικείμενο επεξεργασίας αποτελεί η παρουσίαση του προβληματισμού αναφορικά με τη φύση της γλωσσικής μεταβολής (σχέση της με το γλωσσικό φαινόμενο εν γένει, αιτίες εκδήλωσης, αναγκαιότητα ερμηνείας) κατά την εξέλιξη της γλωσσολογικής σκέψης από τον 19ο αι. μέχρι σήμερα (Νεογραμματικοί και παραδοσιακή Ιστορική Γλωσσολογία, Δομισμός/Λειτουργισμός, κοινωνιογλωσσολογικές προσεγγίσεις, Γενετική Θεωρία, τυπολογική προσέγγιση/Γραμματικοποίηση). Έμφαση θα δοθεί στο πρόβλημα της ανίχνευσης των αιτίων της μεταβολής (π.χ. ρόλος γλωσσικής κατάκτησης και συνθηκών επικοινωνίας, διάκρισης εσωτερικών και εξωτερικών παραγόντων αιτιολόγησης κ.α.).

  • Διδάσκων: Θανάσης Γιάνναρης

ΓΦΓ17 Κειμενογλωσσολογία - Ανάλυση Λόγου | Ζ' Εξάμηνο

Αντικείμενο του μαθήματος είναι η γλωσσολογική ανάλυση των κειμένων (προφορικών και γραπτών, λογοτεχνικών και μη), καθώς και της ευρύτερης διάστασης του λόγου. Στόχος είναι η εξοικείωση με τις αρχές και τις μεθόδους ανάλυσης των κειμένων σε διαφορετικά περιβάλλοντα επικοινωνίας (π.χ. συνομιλία, αφήγηση, ΜΜΕ, νομικός και πολιτικός λόγος, διαφημίσεις κ.λπ.). Συγκεκριμένα, αναλύονται οι αρχές της επικοινωνίας, οι σχέσεις κειμένου και περικειμένου, τα κειμενικά είδη (θεωρία και τύποι), οι μηχανισμοί συνοχής, η διαφοροποίηση γραπτού-προφορικού και αφηγηματικού-μη αφηγηματικού λόγου, οι παράγοντες κειμενικότητας, καθώς και οι ποικίλες κειμενικές ενδείξεις και σχέσεις. Το μάθημα περιλαμβάνει εργασία στον προφορικό λόγο με στόχο την εξοικείωση με την καταγραφή και το σχολιασμό της αυθόρμητης προφορικής συνομιλίας.

Από την Τετάρτη 14-11-2018 και κάθε Τετάρτη 15:00-18:00, στην αίθουσα 430, θα γίνεται σεμινάριο με θέμα: "Κριτική Ανάλυση Λόγου: Εφαρμογές" από τον κ. Ιντζίδη Βαγγέλη, ΕΔΙΠ του Τομέα Γλωσσολογίας.

  • Διδάσκων: Γούτσος Διονύσης

ΚΦΓ08 Ιστορική Γραμματική της Αρχαίας Ελληνικής (Φωνολογία - Μορφολογία) | Ζ' Εξάμηνο

Φωνολογία της Αρχαίας Ελληνικής

Ανάλυση της φωνολογικής δομής της Αρχαίας Ελληνικής και οι μεταβολές στο
φωνολογικό σύστημα της Αρχαίας Ελληνικής. Συγκεκριμένα εξετάζονται τα εξής
θέματα: Το φωνολογικό σύστημα της Αρχαίας Ελληνικής: Φωνήεντα, δίφθογγοι
και σύμφωνα της Αρχαίας. Διαχρονική προσέγγιση: Προϊστορία του φωνολογικού
συστήματος της Αρχαίας (μεταπτώσεις κ.λπ.). Φωνολογικοί νόμοι - μεταβολές
στο φωνολογικό σύστημα της Αρχαίας (τροπές, αντεκτάσεις, συναιρέσεις,
μεταβολές σε συμφωνικά συμπλέγματα κ.λπ.). Αρχαία ελληνική προφορά,
ερασμική και βυζαντινή-νεοελληνική προφορά. Η γραπτή απόδοση της Αρχαίας
Ελληνικής.

Μορφολογία της Αρχαίας Ελληνικής

Η συγχρονική και διαχρονική εξέταση του μορφολογικού συστήματος της
Αρχαίας Ελληνικής. Συγκεκριμένα εξετάζονται τα εξής θέματα: Βασικές
έννοιες της μορφολογικής ανάλυσης. Ονοματικές και ρηματικές κατηγορίες της
Αρχαίας. Η προϊστορία του μορφολογικού συστήματος της Αρχαίας και η
εξέλιξή του μέχρι την Κλασική Εποχή.

  • Διδάσκων: Παντελίδης Νικόλαος

ΜΦΓ17 Κειμενογλωσσολογία - Ανάλυση Λόγου | Ζ' εξάμηνο

Αντικείμενο του μαθήματος είναι η προσέγγιση του λόγου μέσα από τη μελέτη των κειμενικών παραγόντων της συνοχής, συνεκτικότητας, προθετικότητας, αποδεκτότητας, καταστασιακότητας, πληροφορητικότητας και διακειμενικότητας. Στόχος είναι η εξοικείωση των φοιτητών με την παρουσία και λειτουργία των παραγόντων αυτών σε διάφορα κειμενικά είδη (με έμφαση σε λογοτεχνικά κείμενα). Επίσης αναλύονται οι σχέσεις κειμένου και περιβάλλοντος, τα κειμενικά είδη, η διάκριση των γενικότερων τρόπων (γραπτού/προφορικού, αφηγηματικού/μη αφηγηματικού λόγου και συζητούνται τρόποι διδακτικής προσέγγισης των εννοιών αυτών στο σχολικό περιβάλλον.

  • Διδάσκουσα: Κουτσουλέλου Σταματία

ΓΦΓ24 Ιστορία Γλωσσολογίας | Z' Εξάμηνο

Στο μάθημα αυτό εξετάζονται τα βασικότερα γλωσσικά ρεύματα από την αρχαιότητα ως σήμερα. Ιδιαίτερη έμφαση δίνεται στον Δομισμό, Λειτουργισμό και τη Γενετική θεωρία. Στόχος του μαθήματος είναι οι φοιτητές να εξοικειωθούν με τις θεωρητικές σχολές του 20ου αιώνα, να κατανοήσουν τα αίτια εμφάνισή τους σε ένα ορισμένο ιστορικο-πολιτισμικό περιβάλλον, να γνωρίσουν και να εξασκηθούν στη μεθοδολογία τους και στα εργαλεία που χρησιμοποιούν στην ανάλυση του γλωσσικού υλικού και να αξιολογήσουν τη συμβολή των θεωριών αυτών στη διαμόρφωση της (γλωσσικής) επιστήμης, αλλά και γενικότερα, της επιστημονικής σκέψης.

  • Διδάσκουσα: Κουτσουλέλου Σταματία

ΓΦΓ20 Κοινωνιογλωσσολογία | Η' Εξάμηνο

Το μάθημα συζητεί τους κοινωνικούς παράγοντες που εμπλέκονται στη διαμόρφωση και τη χρήση της γλώσσας και δημιουργούν το φαινόμενο της γλωσσικής ποικιλότητας, τις διάφορες δηλαδή ποικιλίες της γλώσσας ανάλογα με τη διαφοροποίηση της κοινωνικής δομής και διεπίδρασης (ποιος, με ποιον, πότε, για ποιο σκοπό μιλάει ή γράφει).  

Παρουσιάζεται η έννοια της κοινωνιογλωσσικής ανισότητας στην υπόσταση, τη δομή και τη χρήση των γλωσσικών ποικιλιών, η σχέση της γλώσσας με το γεωγραφικό περιβάλλον (διάλεκτοι), με τις κοινωνικές διαστάσεις του φύλου, της ηλικίας («γλώσσα των νέων») και της τάξης, μέσα και από ρηξικέλευθες έρευνες μεγάλων κοινωνιογλωσσολόγων, που σημάδεψαν τον κλάδο (Labov, Bernstein, Hymes, Milroy κ.ά.). Επιπλέον, εξετάζεται ο ρόλος της νόρμας (πρότυπης γλώσσας) ως κοινωνικής γλωσσικής ποικιλίας, παράλληλα με την έννοια του γλωσσικού «λάθους», σε σχέση μάλιστα και με τη θεωρία της γλωσσικής μεταβολής. Τέλος, συζητιούνται φαινόμενα γλωσσικής επαφής (μειονοτικές γλώσσες, κρεολές γλώσσες, διγλωσσία και κοινωνική διγλωσσία (diglossia), γλωσσική συρρίκνωση και θάνατος γλωσσών κ.ά). Η έμφαση δίνεται σε ελληνικά παραδείγματα, το πλαίσιο του μαθήματος όμως αφορά την αλληλεπίδραση γλώσσας και κοινωνίας γενικά.

  • Διδάσκουσα: Μπέλλα Σπυριδούλα

ΚΦΓ20 - ΜΦΓ20 Κοινωνιογλωσσολογία | Η' εξάμηνο

Το μάθημα συζητεί τους κοινωνικούς παράγοντες που εμπλέκονται στη διαμόρφωση και τη χρήση της γλώσσας και δημιουργούν το φαινόμενο της γλωσσικής ποικιλότητας, τις διάφορες δηλαδή ποικιλίες της γλώσσας ανάλογα με τη διαφοροποίηση της κοινωνικής δομής και διεπίδρασης (ποιος, με ποιον, πότε, για ποιο σκοπό μιλάει ή γράφει).  

Παρουσιάζεται η έννοια της κοινωνιογλωσσικής ανισότητας στην υπόσταση, τη δομή και τη χρήση των γλωσσικών ποικιλιών, η σχέση της γλώσσας με το γεωγραφικό περιβάλλον (διάλεκτοι), με τις κοινωνικές διαστάσεις του φύλου, της ηλικίας («γλώσσα των νέων») και της τάξης, μέσα και από ρηξικέλευθες έρευνες μεγάλων κοινωνιογλωσσολόγων, που σημάδεψαν τον κλάδο (Labov, Bernstein, Hymes, Milroy κ.ά.). Επιπλέον, εξετάζεται ο ρόλος της νόρμας (πρότυπης γλώσσας) ως κοινωνικής γλωσσικής ποικιλίας, παράλληλα με την έννοια του γλωσσικού «λάθους», σε σχέση μάλιστα και με τη θεωρία της γλωσσικής μεταβολής. Τέλος, συζητιούνται φαινόμενα γλωσσικής επαφής (μειονοτικές γλώσσες, κρεολές γλώσσες, διγλωσσία και κοινωνική διγλωσσία (diglossia), γλωσσική συρρίκνωση και θάνατος γλωσσών κ.ά). Η έμφαση δίνεται σε ελληνικά παραδείγματα, το πλαίσιο του μαθήματος όμως αφορά την αλληλεπίδραση γλώσσας και κοινωνίας γενικά.

  • Διδάσκουσα: Μπέλλα Σπυριδούλα

ΓΦΓ21 Πτυχιακή εργασία | Η' Εξάμηνο

Βασικός στόχος της πτυχιακής εργασίας είναι η εξοικείωση με τον επιστημονικό τρόπο γραφής στη γλωσσολογία. Στους στόχους περιλαμβάνονται επίσης η παραγωγική ενασχόληση με ένα τμήμα επιστημονικής ύλης και η κατανόησή του, καθώς και η τεκμηρίωση της απόκτησης επιστημονικών γνώσεων και η πρωτότυπη σύνθεση επιστημονικών απόψεων. Το αντικείμενο της πτυχιακής εργασίας μπορεί να αφορά οποιονδήποτε επιστημονικό κλάδο της γλωσσολογίας και εξαρτάται από τους καθηγητές που αναλαμβάνουν την επίβλεψη της εργασίας και τις προδιαγραφές που θέτουν.

  • Διδάσκοντες: Καθηγητές του Τομέα Γλωσσολογίας

ΓΦΓ23 Υφογλωσσολογία | Η' Εξάμηνο

Η Υφογλωσσολογία αποτελεί έναν από τους κλάδους μελέτης του κειμένου, ο οποίος εστιάζει στη μελέτη του ύφους τόσο των λογοτεχνικών όσο και των μη λογοτεχνικών κειμένων. Η γλωσσολογική προσέγγιση του ύφους διαφέρει από άλλες προσεγγίσεις, όπως εκείνη της Θεωρίας της Λογοτεχνίας, ως προς την έμφαση που δίνεται από την Υφογλωσσολογία στη μελέτη του ύφους μέσω της ανάλυσης της γλώσσας του κειμένου. Το ύφος δεν είναι μία υποκειμενική, αξιολογική και διαισθητικά προσεγγίσιμη έννοια αλλά ένα αντικειμενικά προσδιορίσιμο χαρακτηριστικό των κειμένων, το οποίο αναδύεται από τη γλώσσα του κειμένου. Στο μάθημα θα αναλυθούν τα παρακάτω θέματα: Έννοια και ορισμοί του ύφους Είδη ύφους (λογοτεχνικό, καθημερινό, επιστημονικό) Διαφορετικές προσεγγίσεις του ύφους: •Το ύφος ως επιλογή •Το ύφος ως απόκλιση Γλωσσολογία και Ποιητική: η άποψη του Jakobson Φορμαλιστικές και λειτουργικές προσεγγίσεις του ύφους Γλωσσικά επίπεδα και υφολογική ανάλυση Υφομετρία Γνωσιακή Υφογλωσσολογία

  • Διδάσκουσα: Παναρέτου Ελένη

ΓΦΓ31 Γραμματισμός

Η κατασκευή και η διαπραγμάτευση του νοήματος στην επικοινωνία που πραγματώνεται στο συνεχές προφορικoύ-γραπτού λόγου, δηλαδή η κοινωνική αλληλεπίδραση γύρω από και επ’ αφορμή των γραπτών κειμένων (έντυπων ή/και ψηφιακών), συγκροτούν το περιεχόμενο των Σπουδών Γραμματισμού [New Literacy Studies]. Σκοπός του μαθήματος είναι η παρουσίαση των ειδών Γραμματισμού μέσω της μελέτης της γλώσσας ως κοινωνικής πρακτικής και ως κοινωνικής διαδικασίας. Ειδικότερα στο μάθημα αναλύεται και ο συσχετισμός του Γραμματισμού με τις εθνικές και υπερεθνικές (Ε.΄Ενωση, ΟΗΕ) γλωσσικές πολιτικές για την τυπική και μη-τυπική εκπαίδευση με έμφαση στη διδακτική των γλωσσών.

  • Διδάσκων: Ε. Ιντζίδης

Μαθήματα Ελεύθερης Επιλογής (Ε.Ε.) για την κατεύθυνση Γλωσσολογίας

*Οι φοιτητές του Ζ΄ και Η΄ εξαμήνου Γλωσσολογικού μπορούν να παρακολουθήσουν στα πλαίσια της ελεύθερης επιλογής (Ε.Ε.):

A) μαθήματα Γλωσσολογίας, τα οποία δεν επέλεξαν σε προηγούμενο εξάμηνο (π.χ. Γνωσιακή ή Υπολογιστική Γλωσσολογία)

Β) οποιοδήποτε μάθημα προσφέρεται από το Τμήμα Φιλολογίας ή άλλο τμήμα της Φιλοσοφικής Σχολής. Ειδικότερα:

Τμήμα ΦΠΨ Τομέας Παιδαγωγικής

ΚΠΔ231 Διδακτική της Ιστορίας, Μ. Μουμούρα

ΤΜΗΜΑ ΨΥΧΟΛΟΓΙΑΣ

Χειμερινό εξάμηνο

ΨΧ14 Περιβαλλοντική ψυχολογία, Β. Παυλόπουλος

ΨΧ42 Ψυχοκοινωνικά προβλήματα σχολικής & εφηβικής ηλικίας, Υπό ανάθεση

ΨΧ79 Οικογένεια κι ανάπτυξη, Σ. Τάνταρος

ΨΧ54 Ψυχολογία των μαθησιακών δυσκολιών, Φ. Πολυχρόνη

Εαρινό εξάμηνο

Τμήμα Ψυχολογίας

ΨΧ32 Γνωστική Ψυχολογία Ι, Π. Ρούσσος

ΨΧ05 Γνωστική Ψυχολογία ΙΙ, Π. Ρούσσος

ΨΧ56 Διαπολιτισμική Ψυχολογία, Β. Παυλόπουλος

ΨΧ76 Πρόληψη και παρέμβαση στην οικογένεια και στο σχολείο, Υπό ανάθεση

ΨΧ06 Εφηβεία και αναδυόμενη ενηλικίωση, Σ. Τάνταρος

ΨΧ91 Ψυχοπαιδαγωγικές προσεγγίσεις για την αντιμετώπιση των μαθησιακών δυσκολιών, Φ. Πολυχρόνη

ΝΟΜΙΚΗ

1. Ελληνική Πολιτική και Συνταγματική Ιστορία
2. Ιστορία Πολιτικών και Συνταγματικών Θεσμών
3. Γενική Πολιτειολογία
4. Ιστορία Πολιτικών Ιδεών
5. Εγκληματολογία
6. Ανακριτική
7. Ποινικό Δίκαιο Ανηλίκων
8. Ποινική Καταστολή Σωφρονιστική

ΜΙΘΕ

1. Κ008: Φιλοσοφία κοινωνικών επιστημών
2. K010: Φιλοσοφία της Γλώσσας
3. K011: Φιλοσοφία του Νου
4. K012: Θεωρία Δικαίου και Θεσμών
5. K023: Εισαγωγή στις Νευροεπιστήμες
6. K024: Γνωσιακή Επιστήμη
7. K033: Εισαγωγή στις Κοινωνικές και Ανθρωπιστικές Επιστήμες
8. K035: Στατιστική
9. Φ103: Φιλοσοφία του Δικαίου
10. Φ01: Τεχνητή Νοημοσύνη
11. ΙΦ02: Ψυχολογία της Νόησης

ΤΜΗΜΑ ΠΟΛΙΤΙΚΗΣ ΕΠΙΣΤΗΜΗΣ ΚΑΙ ΔΗΜΟΣΙΑΣ ΔΙΟΙΚΗΣΗΣ (ΕΚΠΑ)

1. 42502: Κοινωνιολογία
2. 42620: Επικοινωνία και εξουσία
3. 42659: Επιστημολογία
4. 42939: Κριτική θεωρία

ΤΜΗΜΑ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΚΑΙ ΑΓΩΓΗΣ ΣΤΗΝ ΠΡΟΣΧΟΛΙΚΗ ΗΛΙΚΙΑ (ΤΕΑΠΗ)

1. 133: Κριτική παιδαγωγική και εκπαιδευτική πράξη
2. 216: Θεωρίες γνωστικής ανάπτυξης
3. 301: Εισαγωγή στην κοινωνιολογία
4. 306: Εισαγωγή στην κοινωνιολογία της εκπαίδευσης
5. 313: Θεωρίες φύλων
6. 401: Μεθοδολογία της έρευνας στις κοινωνικές επιστήμες Ι
7. 407: Μεθοδολογία της έρευνας στις κοινωνικές επιστήμες ΙΙ
8. 403: Μεθοδολογία των επιστημών του ανθρώπου: Στατιστική
9. 506: Εισαγωγή στη χρήση των νέων τεχνολογιών στην εκπαίδευση
10. 709: Γλώσσα, κοινωνία και νόηση
11. 710: Γραπτός λόγος, κοινωνία και νόηση
12. 714: Διγλωσσία και εκπαίδευση
13. 719: Γλώσσα και σκέψη